Четверг, Ноябрь 14Вместе создадим светлое будущее!


Масъалаҳои умумии танзим бозори қоғазҳои қиматнок

Баҳри сохтан ва вусаъти додани бозори қоғазҳои қимматнок дар ҷумҳури «Барномаи миллии тарақиёти бозори қоғазҳои қимматнок ва маблағгузориҳо» аз ҷониби Вазорати молияи ҷумҳурии Тоҷикистонкор карда баромада шудааст…Баҳри сохтан ва вусаъти додани бозори қоғазҳои қимматнок дар ҷумҳури «Барномаи миллии тарақиёти бозори қоғазҳои қимматнок ва маблағгузориҳо» аз ҷониби Вазорати молияи ҷумҳурии Тоҷикистонкор карда баромада шудааст. Мувофиқи ин барнома Вазорати молияи ҷТ чорабиниҳои зеринро ба дўш гирифтааст:
– ташаккул додани сохтори ташкилотии бозори қоғазҳои қимматноке, ки аз мақомоти танзим ва назорати давлати иборат бошад;
– омода намудани иштирокчиёни соҳибкасби бохори қоғазҳои қимматнок, эмитентҳои биржаҳои фондӣ, маблағгузории қоғазҳои қимматнок;
– ташкил намудани амонатгирандаи марказӣ, бақайдгиранда ва нигоҳдории қоғазҳои қимматнок;
– ташаккул додани зерсохтори қоғазҳои қимматноке, ки ҷараёни доимии ҷойгирнамоии аввалини қоғазҳои қимматнок, ҷалнамоӣ ва муомилоти онҳоро дар бозори дуюм таъмин намояд.
Аз сабаби ниҳоят суст будани ҷараёни хусусигардони ташакулёбии биржаи фондӣ, фондҳои сармоягузорӣ ва қайдгтрандагони қоғазҳои қимматнок аз ҷониби ҳукумати ҷТ, Вазорати молияи ҷТ аз рўи иншишофи бозори қоғазҳои қимматнок, ҷараёни тараққиёти бозори қоғазҳлои қимматнок бо роҳи ташкили тафтишоти давлатӣ аз рҷи қоғазҳои қимматнок, биржаҳои фондӣ ва фондҳои сармоягузорӣ, омодасозии мутахасисон аз рўи қоғазҳои қимматнок ва амсоли онҳоро тезонидан зарур аст.
Бозори қоғазҳои қиматнок –ин қисми таркибии бозори сармояи қарзӣ ба ҳисоб меравад ва он ҳамчун объекти танзими давлатӣ буда, бо мақсади ҳимояи сармоягузорон аз ҳаракатҳои зидди онҳо, аз тарафи эмитентҳо ва миёнравони онҳо равона карда мешаванд. ҳаракати давлат барои муҳофизати манфиати иштирокчиёни фонди бозорӣ, ки ҳамчун миёнарав дар рафти мубаддалшавии инвесторони пасандоздор ба инвеститсия хизмат менамоянд. Танзими давлатии бозори қоғазҳои қиматнок бевосита ба воситаи давлат ба xо оварда мешаванд. Дар ин ҳолат давлат ба рафти нархгузории қоғазҳои қиматнок иштирок намекунанд. Ба иштирокчиёни бозор ҳуқуқҳои худназоратӣ ва худтанзимкуниро боқӣ мемононад. Дар бозор қоғазҳои қиматнок, танзими давлатӣ дар се самт амалӣ кунонида мешаванд:

фаъолияти органҳои назоратӣ ;
базаи қонуну ҳуқуқӣ- ахбори кушодаи фаъолияти иштирокчиёни
бозор;

механизми мушаххаси танзими бозори қоғазҳои қиматнок.
Аз рeи глобализатсияи иқтисодиёт зарурияти танзими байнидавлатии бозори қоғазҳои қиматнок ба миён меояд.
То саршавии асри ХХ дар ШМА танзими давлатии бозори қоғазҳои қиматнок умуман вуxуд надошт. Барои фонди бозорӣ хусусияти ҳаракат кардани (манипулирование) нарх хос буд, ҳоло вай дар ҳама xо нишондиҳандаи ғайриқонунӣ ҳисобида мешавад. Ба чунин ҳаракат кардан (манипулиятсия) амалиётҳои сохта (фиктивные операции)-дар як вақт хариду фурeши қоғазҳои қиматнок барои ташкил намудани амалиётҳои фаъол, дар бозор ва созишҳои шартномавӣ- якбора бо ду агентҳо сoзиш бастан аз рeи нархи пешакӣ гуфтугушуда, бо мақсади дигар намудани ҳолат дар бозор, ба фоидаи худ мебошад.
Дар ҳолатҳои зарурӣ ба таври васеъ корнерҳо (согnег)- консепсияи саҳмия барои як гурeҳи муайяни тиxоратчиён ташкил карда шуда буданд, ки онҳо дар бозор нархи худашонро амр мекарданд. Молиячии машҳур Генри Клюз давраи баъди xангии солҳои 1861-1865-ро ба ёд оварда мегeяд, ки ҳамаи боигарии Амрикоро корнерҳо ташкил мекардаанд. Дар ин давра аз ҳама фаъол фурeши бе пeшонидан (“кeтоҳ“ (кароткие)-shогt sеllng), ки ба ин намуди тиxорат бисёрии иштирокчиёни бозори иштирок намуда, бо нархи нисбатан паст (понижение литводи) харидорӣ мегарданд. Мазмуни ин усули савдо аз он иборат мебошад, ки корчаллон қоғазҳои қиматнокро мефурeшад, ки ҳоло вай ин қоғазҳоро дар шакли нақдӣ надорад. Ба харидор ваъда медиҳад, ки дар муддати нисбатан кeтоҳ онҳоро дастраси вай менамояд.
Фурeши ”Кeтоҳ” метавонад дар як муддати кeтоҳ ҳолати бозорро дигаргун намояд. Бинобар ин, дар Голландия дар аввалҳои асри ХVII ҳаракат менамуданд, ки шумораи ин қоғазҳои қиматнокро маҳдуд намоянд. Дар Британияи Кабир дар асри ХVIII ба парлумони мамлакат лоиҳаи қонуни аз муомилот баровардани онро қабул карданд. Аммо ба ин нигоҳ накарда, ин шакли савдо дар бисёр xойҳо боз ҳам авx мегирифт.
Танҳо дар солҳои 30-юми асри ХХ баъд аз бeҳрони солҳои 1929-1933 нисбати онҳо чораҳои қатъӣ диданд.
Бозори қоғазҳои қиматнок танҳо бо усули худтанзимкунии мутахассисони фонди бозорӣ ташкил карда шуда буд. Худтанзимкунӣ барои дастгирии қоидаҳои махсуси дар байни мутахассисон ва иштирокчиёни онҳо амалӣ кунонида мешуданд. Аллакай дар аввалҳои асри ХХ корчаллонҳо ва тиxоратчиён зарурияти танзими ин бозорро аз тарафи давлат тарафдорӣ намуданд. Дар баъзе штатҳои ШМА қонун оиди ҳимояи маблағгузорон (инвесторҳо) бо номи қонуни осмонӣ (Закон голубого неба Вlғe-sky laws) қабул карда шуд. Aммо дар миқёси умумидавлатӣ ягон хел танзим аз тарафи давлат ҳис карда намешуд. ҳаракатҳои танзими давлатӣ аз ҳар тараф ба зидиятҳои Уолл- стрит вомехeранд.
Баъд аз Xанги якуми xаҳон сармояи қалбакӣ дар ШМА бо суръати баланд боло рафт, ки ин аз барориши саҳмияҳои бо ҳеx чиз таъминнабуда иборат буданд. Ин албатта ба дасисабозии мутахассисон, ба монанди гуфтугуҳои махфӣ, дар ҳолати хариду фурeши саҳмияҳо, баромадани иттилоот дар бораи ин ва ё он намуди қоғази қиматнок ва ғайраҳоро дар бар мегиранд. Ба тарзи манипуликунонии нарх, дар асоси коллективонаи он, ё ин ки онро пул (пуломи) ҳам меноманд васеъ тараққӣ ёфт. Масалан, соли 1929 дар барориши 107-уми саҳмияҳо дар биржаи фондии Нью-Йорк манипулиятсияи пулӣ (манипулиятцияи пулами), ки ба он худи аъзоёни биржа ҳавасманд буданд, бароварда шуданд. Легаликунони ҳисобида мешавад, ки агар дар пул (в пулях) директорони корпаратсияҳо иштирок намоянд.
Дар таxриба сохтани пирамидаи молиявӣ ба таври васеъ истифода бурда мешуд ва дивиденд ба сармоягузор аз ҳисоби даромад не, балки аз ҳисоби сармояи дар натиxаи эмиссияи навбатӣ ба даст оварда шудa пардохта мешуданд. Аз ҳама васеъ дар ҳамон давра пирамидаи молиявии соли 1929 пирамидаи компанияи Шведӣ оиди истеҳсоли гeгирд” Крюгер Энд Толл” паҳн гашта буд.
Дар солҳои шикастхeрии биржаҳо,бонкҳо на танҳо хариду фурeши қоғазҳои қиматнокро ба воситаи филиалҳои худ, балки ба сармоягузорон ба воситаи миёнаравон (брокерҳо) ё ин, ки бевосита ба худашон барои харидани қоғазҳои қиматнок қарз медоданд. Аз сабаби он, ки ҳаxми пeшонидани (маржа) зарар, ё ин ки ҳиссаи воситаҳои худии бонкҳоро муайян мекарданд, ин маблағ он қадар ҳам баланд набуд. Бинобар ин шикастхeрии фонди бозорӣ ба напардохтани системаи бонкӣ оварда расонд ва дар натиxа ин ба муфлисшавии оммавии бонкҳо оварда расонд. Дар ҳамон давра қариб 8-ҳазор бонкҳо дар давраи Касодии бузург (Великой депрессии) муфлис (банкрот) шудаанд.
Сeистифодаи бозори қоғазҳои қиматнок дар ШМА ҳамин қадар намоён ва зараровар шуд,ки президенти ҳамонвақтаи ШМА Гувер ба сарвари Фонди биржавии Нью-Йорк Ричард Уитни муроxиат намуда, хоҳиш карданд, ки ба ҳар гуна амалиётҳои биржавӣ ва ба ҳаргуна вайронкориҳою қаллобиҳо дар биржа хотима диҳанд. Соли 1932 Кумита оиди бонкҳо ва гардиши пул дар Сенати ШМА бо ташаббуси президент Гувер Комиссия оиди омeхтани сабаби муфлисшавии биржа дар соли 1929 таъсис дод. Ин комиссияро яке аз додситонҳои (прокурори) намоёни Нью-Йорк Фердинанд Пекор роҳбарӣ мекард. Шунидани кори комиссия ба он оварда расонд, ки бисёр корҳои чиркин ва xанxолии Уолт- стрит рeи об бароварда шуданд.
Рузвельт Ф.Д баъд аз президенти ШМА дар соли 1932 интихоб шуданаш, як қатор чорабиниҳоро оиди ба тартиб дарории бозори аввалиндараxаи қоғазҳои қиматнок равона кард. Яке аз ин чорабиниҳо – таъмини давлатии назорат аз болои фаъолияти институтҳои сармоягузорӣ ба ҳисоб мерафт.
ҳолати вазнини молиявӣ ва маҳдудияти имкониятҳои мутахассисони биржаи Уолт- стрит барои қабули қарорҳо, батартибдарории фаъолияти онҳоро халалдор менамуданд.Бо супориши Рузвельт собиқ раиси Комиссияи Федералӣ оиди тиxорат Х Томсон- муаллифи платформаи демократӣ оиди масъалаҳои танзими бозори қоғазҳои қиматнок қонуни мувофиқеро тайёр намуд, ки он баъд аз даровардани баъзе ислоҳотҳо аз тарафи Сенат қабул карда шуд.

Моҳи маи соли 1933 «қонун дар бораи қоғазҳои қиматнок» қабул карда шуд, ки ин қонун дар баробари дигар қонунҳо то имрeз фаъолият менамояд.


Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *


Уважаемые читатели! Просим вас, оставляя комментарии, уважать друг друга и не злоупотреблять свободой слова.
Администрация сайта будет удалять:
1. Комментарии с грубой и ненормативной лексикой.
2. Оскорбления, угрозы и непристойные высказывания.
3. Высказывания, разжигающие национальную, религиозную и прочую рознь и вражду.
4. Комментарии, содержащие другие нарушения законодательства и прав граждан.
5. Комментарии, рекламирующие и продвигающие другие веб-ресурсы, товары и услуги, а также комментарии, не имеющие отношения к дискуссии.

Пользователи, которые нарушают эти правила грубо или систематически, будут заблокированы.