Воскресенье, Ноябрь 17Вместе создадим светлое будущее!


Раванд ва ходисахои техногенӣ проблемаҳои экологии он дар Тоҷикистон

Оид ба омӯзиши ҳодисаҳо равандҳои техногенӣ як қатор олимон саҳми худро гузоштаанд, нисбати омилҳои ба он таъсиркунанда, таъсири манфӣ ё мусбии он, оқибатҳои ин ҳодисаҳо ва равандҳои техногенӣ бо объектҳои мушаххаси табии баён намудаанд.Нақша:

Саҳми олимон дар омӯзиши ҳодисаҳо, равандҳои техногенӣ.
Ходисаҳо, равандҳои техногенӣ
Проблемаҳои экологии ходисахо ва равандхои техногени
Баҳои экологӣ ба ҳодисаҳо ва равандҳои техногенӣ.
Оид ба омӯзиши ҳодисаҳо равандҳои техногенӣ як қатор олимон саҳми худро гузоштаанд, нисбати омилҳои ба он таъсиркунанда, таъсири манфӣ ё мусбии он, оқибатҳои ин ҳодисаҳо ва равандҳои техногенӣ бо объектҳои мушаххаси табии баён намудаанд.
В.И. Вернадский (1944) дар бораи проблемаи таъсиррасонии техногенӣ ба сатҳи литосфера чунин қайд карда аст. «инсон ҳамчун омили геологӣ» ба шумор РАФ дар муҳитҳои гуногуни табии таъсири худро расонда боиси дигаргун кунии ҳолати табии гардида
В.И.Вернадский ва А.Е.Ферсман соли (1934) тасдиқ мекунад, ки дар саёраи Зами марзе нест, ки барои инсон дастрас набошад. Соли 1934 А.Е.Ферсман маҷмӯи равандҳои химиявӣ ва техникиро, ки бо таъсири инсон ба амал оварда мешавад ба мафҳуми «техногенез» нишон дод. Дар навбати худ элементҳои химиявии литосфераро ба 2 гурӯҳ ҷудо намуд.
1. дар соҳаи хоҷагии қишлоқ истифодабурдашаванда.
2. дар соҳаи саноат истифодабурдашаванда.
Аз ин бар меояд, ки таъсири инсон ба табиат асосан бо 2 роҳ ба роҳ монда мешавад. Ҳамин тариқ дигаргункунии сифати сарвати табии ин яке аз проблемаҳои муҳими муосир ба ҳисоб меравад. Дар раванди тадқиқотҳои омӯзиши ҳодисаву равандҳои техногенӣ оид ба омилҳои ба вуҷудоварандаи равандҳои табии омилҳои таъсиркунанда роли муҳим мебзад, ки Д.А.Ардманд онро таҳлил карда аст. ӯ қайд намуд, ки омилҳои ба вуҷудоварандаи равандҳои эрозионӣ-сохтмон, аз худ кардани замин, чорводорӣ…. Ба ҳисоб меравад. Саҳми як қатор олимон А.В.Сидеренко, Е.М.Сергеев, И.П.Герасимов д
ар тадқиқотҳои раванд ва ҳодисаҳои экосистема ниҳоят назаррас буда ба фаъолияти инсон вобаста будани ҳолати табии исбот карда шудааст. Аз нишондиҳандаҳо бар меояд, ки дар Ҷумҳурии Тоҷикистон низ проблемаҳои актуалии ҳифзи табиат кам нест.Ба ин проблема проблемаи ходиса ва равандхои техногени сарчашма менихад.Техногенез ин равандест,ки зери таъсири фаъолияти истехсоли инсон комплекси табии сифатан тагир меёбад.
Зери таъсири мачмуи равандхои геохимияви вобаста ба фаолияти техники ва технологи дигаргуншавии кабатхои биосфера ба вучуд меорад.
Мачмуи равандхои муосири таъсири чамъият ба табиат ин аст техногенез
Техногенез ин равандест, ки зери таъсири фаъолияти истехсолии инсон комплекси табии сифатан тагийр меёбад.
Дар натича зери таъсири мачмуи равандхои химияви, вобаста ба фаъолияти техники ва технологи дигаргуншавии кабати биосфераро ба вучуд меорад.
Омили асосии инкишофи раванду ҳодисаҳои табии ин эрозияи шамол ба ҳисоб меравад, ки он дар массиви Зафаробод, Сомғар хело фаъол буда он доим дар ҳаракат аст. Ҳамчунин таъсири иқлими хуш низ ба суръати шамол такрорёбии он, таркиби механикии хок, миқдори боришот нодуруст кишт кардани зироат таъсир намуда ба ҳолати табии хавфи зиёд меоварад. Эрозияи хок ин вайроншавии таркиби хок дар натиҷаи шамл ва об аст, ки дар суръати технологияи нодурусти обери н фаъол мегардад, дар натиҷа харобиҳои зиёд ба амал меояд. Дар натиҷаи эрозияи хок таркиби табии хок вайрон мешавад. Дар таркиби хок мавҷуд буда нитроген кам нитроген кам шуда ба зироат таъсир мекунад. Норасогии микроэлементҳо дар хок боиси норасогии инкишофи растани мегардад, ки поёншавии якчанд

бемориҳо ба амал меояд.
Хангоми шусташавии элементхои химиявии дар таркиби хок буда,ки барои
гизои растани хатми зарур аст,боиси инкиғофи паст шудани номи бад шудани хосияти табии хок, паст шудани фаъолнокии биологи,сифати зираш меоварад,
Эрозияи хок ин на танхо кувваи вайрон кунандаи табии балки фаъолияти нодуруст истифодаи замин аз тарафи инсон аст,ки хангоми яукчанд маротиба коркарди замин мешавад.
1, Култиватсия
2, Киштгардони
3, Мола кардани замин –ин фаъолиятхо боиси инкишофи эрозияи шамол ва об мегардад.
Бор охи агротехники чанголу мелиоративи шинондани дарахт, рохи ин проблемаро кисман хал карда мушавад.
2, Проблемаи нигохдории чарогоххо
Дар як муддати кутох хангоми риоя накардани талаботхои элементарии мавсими нодуруст ва нобаробар таксимот ба марзхои чарогох , чаронидани
чорво (бузхои ангори), дар инкишофи намуди растанихо тагиротхои зиёде ба амал омад, Микдори растанихои буттаю нимбутта –олуча, бодом, ноки кухи,
карокот хеле тез кам шуд, Дар солхои охир гайри расионали истифодабарии чарогох дар Ашт (Пангоз, Мулломир, Ошоба, Долона, Каромазор) боиси нест
шудани растанихои чарогохи гашт (ферула ,прогос ) гайр аз ин то тайёр шудани растанихои чарогохи дар давраи фасли зимистон чорво (бузи ошори)
аз арчахо гизо мугирад, ки боиси хушк шудани кисми поении арча мешавад.
Проблема бо зиёд шудани шумораи чорво массаи пушиши растаниги
то рафт кам шуда истодааст. Андозаи заминхои санглох 2-3 маротиба афзуда истодааст, ки ба заминхои таркибаш сахт шуда шомил аст. Раванди шусташави аз солхои 60-уми асри20 3 маротиба афзудааст.
Чорводори ба даврае рост меояд,ки боришот кариб,ки дида намешавад, яъне он ба мавсими хушки рост меояд,ки ба ин инкишофи эрозияи шамол меоварад.
Дар солхои охир муносибатхои байни инсон ва табиат хам сифатан, микдориан тайгир ёфтааст.
4, Проблемаи истехсоли канданихои фоиданок
Хангоми истехсоли зеризамини канданихои фоиданок ( такрибан 97%-и
Истехсоли канданихои фоиданоки Точикистони Шимоли бо ин тарз истехсол
Карда мешавад, Олтин –Топкан,Консой , Октош) махсулотхои истехсол карда шуда ба сахти замин бароварда мешавад, ки боиси вайроншавии замин мегардад.
Танхо дар атрофи кони Замбарак 57 адад партовгоххо мавчуд аст.Дар атволхо чинсхо бо ходисаи физикави , механики , дучор шуда боиси афзудани раванди эрозияи об –сел мегардад.
Ба вучудойии фурурави дар муддати 10-солахо ба вучуд меояд.
Чунин проблемахо боиси монеагии корхои сохтмон , хочагии камунали мегардад, гайр аз ин ба инобат гирифт , ки аз 142 55хаз. Гек . танхо 7%-аш
замини хамвори аст халос,ки ба хар як сари ахоли 0,1 га замини корам рост меояд.
Хангоми омухтани таъсири манфии фаъолияти табии ва инсон ба мухити геологи бакои экологи ба ходисахо ва равандхои техногени додан мушкил нест.
Дар натиxаи омeзиш бар меояд, ки таъсири инсон ба табиат чуногун чабҳа буда, ин таъсиррасонӣ барои қонеъ гардонидани талабот ба амал омада дар охир ба проблемаҳои экологӣ меоварад, вобаста ба таъсири ноxоям ба муҳити табиӣ баҳои экологӣ дода мешавад, ки онро чунин дараxабандӣ карда мешавад:

Мусоид.
Қаноатбахш
Бошиддат.
Бeҳронӣ
халокатовар.
Барои дараxабандӣ намудан ҳолати фаъолии ҳодисаю равандҳои техногенӣ ба инобат гирифта мешавад.
Ба дараxаи мусоид дошта марзҳои хеле кам аз худ шударо ворид кардаанд. ходисаҳои геодинамикӣ, равандҳои экзогении экосистемаҳои табиӣ кам дигаргун шудаанд. Масоҳати заминҳои вайроншуда аз 10% зиёд нест.
Ба дараxабандии қаноатбахш – марзҳои қисман аз худ гашта тағийротҳои наонқадар зиёд дошта дар марзҳои табиӣ дохил карда мешаванд. Масоҳати заминҳои вайрон гашта аз 20% зиёд нест. Дар ин марзҳои табиӣ доимо ҳодисаҳои табиӣ, табиӣ – техногенӣ ба амал меояд.
Ба дараxабандии бошиддат марзҳои аз худ шудаи поймаю террасаҳои дарёи Сир, заминҳои чарогоҳиро дохил кардаанд. Масоҳати заминҳои вайрон гашта аз 30% зиёд нест.
Ба дараxабандии бeҳронӣ заминҳои шeрхок гашта, обҳои ифлос шудаи сатҳӣ ва зери заминро дохил кардаанд. Масоҳати заминҳои вайронгашта 40%-ро ташкил медиҳад.
Ба дараxабандии ҳалокатовар – зонаи партовҳои радиоактивӣ, сарҳадҳои зонаҳои сейсмикӣ, зонаҳои фаъоли xараёнҳои боришот, ҳамчунин паҳншавии ҳодисаю равандҳои вайроншавии экосистемаҳо, ки ба об, ҳаво, хок таъсир мекунад дохил карда шудаааст. Масоҳати заминҳои вайроншуда то 50% -ро ташкил мекунад.
Барои пешгирии ҳолати ҳалокатовар чунин чораҳо xуста шуданаш лозим аст:
1. Пешгeии садамаҳои техникӣ, технологӣ барои торафт кам шудани таъсир аз ҳисоби хатари табиӣ.
2. Идоракунӣ барои беҳтар намудани сифати сарвати табиӣ дар ландшафти сунъӣ – антропогенӣ ва системаи техногенӣ – табиӣ.
3. Илоҳи xиҳати манфии ландшафти табиӣ- техногенӣ барои беҳтар истифодабарии он.
4. Оқилона истифодабарии сарватҳои минералӣ.
5. Истифодаи васеи конҳои канданиҳои фоиданок ва роҳ надодан ба садамаҳо.
6. Даст кашидан аз лоиҳаҳое, ки шароити табииро дигаргун мекунад.
7. Ба нақшагирии фаъолияти хоxагӣ, ки ба ҳолати ҳалокатовар меоварад.


Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *


Уважаемые читатели! Просим вас, оставляя комментарии, уважать друг друга и не злоупотреблять свободой слова.
Администрация сайта будет удалять:
1. Комментарии с грубой и ненормативной лексикой.
2. Оскорбления, угрозы и непристойные высказывания.
3. Высказывания, разжигающие национальную, религиозную и прочую рознь и вражду.
4. Комментарии, содержащие другие нарушения законодательства и прав граждан.
5. Комментарии, рекламирующие и продвигающие другие веб-ресурсы, товары и услуги, а также комментарии, не имеющие отношения к дискуссии.

Пользователи, которые нарушают эти правила грубо или систематически, будут заблокированы.