Воскресенье, Декабрь 8Вместе создадим светлое будущее!


Мавқеъи бизнес-нақша дар ташкили фаъолияти соҳибкорӣ

Маркетинг дар мамлакатҳои тираққи карда ҳамчун вазифаи асосии идоракунӣ ҳисоб карда мешаавд, ки ба воситаи он стратегияи бозорӣ ва истеҳсолӣ корхонаро ки ба дониши талаботи истеъмолӣ асос гирифтааст, муайян мекунанд.1. Шарҳи қисматҳои бизнес-нақша

Маркетинг дар мамлакатҳои тираққи карда ҳамчун вазифаи асосии идоракунӣ ҳисоб карда мешаавд, ки ба воситаи он стратегияи бозорӣ ва истеҳсолӣ корхонаро ки ба дониши талаботи истеъмолӣ асос гирифтааст, муайян мекунанд. Дар ин ҳолат маркетинг – ин низоми ташкили фаъолияти корхона оиди коркард, истеҳсол ва фурўши мол мебошад, ки бо омуҳтани зарурати истеъмолкунандагон асоснок шудааст ва мақсади асосии он бисёр тараф фоида гирифтан ашё.
Мафҳуми маркетинг – ин фаъолият дар соҳаи бозор ва фурўш аст. Яъне мақсади фаъолияти маркетингӣ алоқаманд намудани истехсолкунанда ва истеъмолкунанда, барои ҳамдигарро ёфтани онҳо кўмак расонида аст. Аз ин нуқтаи назар маркетинг ин намуди фаъолияти одамӣ мебошад, ки ба қонеъ гардонидани эҳтиёҷ ва талабот ва воситаи мвазкунӣ равона карда шудааст. (Унсурҳои асосии маркетинг эҳтиёҷ, талабот, зарурат, мол, мубодила, муомилат, бозор).
Дар шароити фаъолияти маркетингӣ ду намуди асосии бозорро мушоҳида кардан мумкин:

бозори фурўшандагон ин одатан, бозори дефитситӣ (камёб) мебошад, ки дар он фурўшандагон бисёртар ҳукмрони мекунанд, харидорон бошад бисёртар амалкунандаи бозор мебошад.
бозори харидорон – ин одатан бозори пурра мебошад, ки дар он харидорон бисёртар ҳукмрони мекунанд, фурўшандагон бошанд, баръакс, бисёртар «амалкунандаи бозор» мешаавнд.
Дар ҳолати омўхтани бозор ду намуди маркетинг мушохида карда мешаванд.

маркетинги ба маҳсулоти нигаронидашуда, дар вақти фаъолияти корхона ба бунёди моли нав равона кардашуда истифода бурда мешаавд.
маркетинги ба истеъмолкунанда нигаронидашуда, дар холати истифода бурда мешаавд, ки агар фаъолияти корхона ба қонеъ гардонидани талаботи бозор равона карда шуда бошад.
Принсипи асосии маркетинг – ба нишонгирии умумӣ, яъне нигаронидани натиҷаҳои охирини истеҳсолот ба талаботи реалӣ ва хоҳиши истеъмолкунандагон.
Аз ин принсипи асосӣ якчанд принсипи дигар сарчашма мегирад.

Бозорро донистан лозим, ҳолат ва динамикаи талаботи истеъмолиро ба моли мазкур (хизмат) ҳаматарафа омўхтан, ахборати гирифташуда дар раванди коркард ва қабули қарорҳои илмию – теҳникӣ, истеҳсолӣ ва хоҷагидорӣ истифода бурдан.
Барои баланд бардоштани самаранокии амал кардани корхона ба тарзи максималӣ мутобиқ кардани истеҳсолот ба талаботи бозор.
Таъсир расонида ба бозор, ба талаботи истеъмолӣ бо ҳамаи воситаҳои дастрас барои ба равияҳои лозимии корхона ташкил кардани он.
Дар корхона тараққӣ ва ҳавасманд кунонидани муносибати эҷодӣ барои хал намудани проблемаҳои теҳникӣ ва хоҷагидорие, ки дар натиҷаи тад қиқоти маркетингӣ пайдо мешаавнд, ва дар куввати аввал оиди такмилдиҳи ва баланд бардоштани сифати махсулот ва хизмат
Ташкил расонидани мол ба чунин миқдор, ба чунин вақт ва ба чунин ҷое, ки истеъмолкунандаи охиринро бисёртар қонеъ мегардонад.
Таъмин намудани мақсаднок идоракунии просесс кардани илмӣ – истеҳсолот фурўш сервис.
Дар намондани барои ба бозор баровардани моли нав, хусусан моли хушсифат.
Ҷудо кардани бозор ба гуррўҳои якҳелаи истемолкунандагон нишон гирифтан ба он сегментҳои, ки дар он корхона имконияти беҳтарини потенсиалӣ дошта бошад; истеҳсол намудани маҳсулот бо ба ҳисоб гирифтани хусусиятҳои алоҳидаи сегиентҳои бозор, ки хелҳои муайяни харидорон ва талаботи онхоро тавсиф менамояд.
Бо молҳои баландсифат ва дилпур (бо эътимод) забт намудани бозор.
Дар рақобати, ки дар натиҷаи баландшавии дараҷаи техникӣ ва сифати маҳсулоти ба харидор пешниҳод намудани хаҷми зиёд ва сифати хуби хизмати иловагӣ пайдо мешаавнд, дастрас намудани бартарӣ.
Ёри расонидан ба миёнаравони савдой, таъмин намудани онҳо ба анбарҳо барои маҳсулоти тайёр барои тезӣ онҳоро ба истеъмолкунандагон расонидан, кўмак расонидан барои ҳалли проблемаҳои техники ва таълими коргарон.
Нишонгиронидани страиегияи маркетинг дар оянда, оиди забт намудани бозор, васеъ намудани хаҷми фурўш, сусусан дар сектарҳои ояндадори бозор, вазифаҳои мутаххасис гузаштан.
Ба тарзи максималӣ истифода бурдани ташкили идоракунӣ аз рўи Принсипи молӣ, ки он ба коргарон барои азхуд кардани малакаи (навык) баландкасбии идоракунии истеҳсолот ва фурўш маҳсулот имконият медихад ва ҷавобгарии роҳбаронро барои кор дар бозорҳои алоҳидаи молӣ баланд мебардорад.
Омўхтани бомолтаъминкунандагон, миёнаравон, рақибон ва шароитҳои иҳота имконият медиҳад, ки фирма роҳҳои дастрас намудани мақсадҳои худро муайян намояд. Таҳлили истеҳсолот, молия, таҷхисот, кадрҳо ва дигар заҳираҳо имконият медиҳад, ки фирма дорои кадом имкониятҳо буданашро чиҳел захираҳо лозим буданашро, кадоми онҳоро бо кадом нарх харидонро ва ғайраро муайян кунад.
Омўҳтани имконияти корхона ба маълум кардани потенсиали ў, тарафҳои қавӣ ва сустии фаъодлият равона карда шудааст.
Умуман омўхтани имконияти корхона маънои таҳлил намудани потенсиали онро ва инчунин талаботи бозори хозира ва перспективро дорад.
– Барои баҳодиҳии потенсиали корхона таҳлили иқтисодҳамияти муҳим дорад ва аз рўи қисмҳои зерин гузаронида мешаавд:
1.Истеҳсолот
2. Тақсимот ва фурўши маҳсулот
3. Сохтори ташкили ва менеҷмент
4. Маркетинг
5. Молия
Ин таҳлили васеъро бо таҳлили равияҳои мутахас пурра намудани мумкин аст, яъне:

аз рўи маҳсулот
аз рўи бозорҳо
аз рўи соҳаҳо
аз рўи истеъмолкунандагон.
Таҳлил ва баҳодиҳӣ бе фаъолияти корхона барои муайян кардани тарафҳои
қавӣ ва сустии он имконият медиҳад.
Номгўи нишондодҳо барои баҳодиҳи ба тарафҳои қавӣ ва сусти корхона:
– ҷойгиршавии корхона;
– дараҷаи маълум будан(имидж) услубӣ фирмавӣ;
– навигарӣ ва нав кардани маҳсулот;
– такқризҳо тавсияҳо ва фоизи рекламӣ;
– потенсиалӣ истеҳсолӣ ва мавзуни истеҳсолот;
– таҷҳизоти теҳнологӣ;
– дарози муҳлати тайёр намудан ва дараҷаи сифати;
– потенсиали конструкторӣ, дараҷа ва ҳаҷми (НИОКР) ШИТКК.
– истифодабарии нау-кау, бартарӣ дар потентнамой;
– усулҳо ва ташкили фурўш, ихтисоси ҳамкорон оиди фурўш;
– хизматгузорӣ ва таъмин намудан бо қисмҳои эҳтиётӣ;
– дараҷа ва хаҷми даромаднокӣ;
– барномаи истеҳсол ва фурўш;
– потенсиали харидорӣ;
– коргарон, низоми роҳбарӣ: дараҷаи хароҷот, маҳсулнокӣ;
– потенсиали молиявӣ:
Барои дар барои рафтори истеъмолкунандагон тасаввуроти дуруст пайло кардан якчан принсипҳои асосӣ вуҷуд дорад:

истеъмолкунанда соҳибихтиёр аст.
мотивация ва рафтори истеъмолкунанда бо кўмаки тадқиқот фаҳмида мешавд.
рафтори харидорон ба таъсиррасонӣ тоъбешаавнда аст.
рафтори истеъмолнамой қонунон иҷтимой намой аст.
Соҳибихтиёри истеъмолкунанда ифодаи худро дар он меёбад, ки дар рафтори худ ў мақсади муайянро дар назар дорад. Истеъмолкунанда молҳо ва хизматкоро ба он дараҷа қабул ё рад мекунад, ки онҳо чӣ қадар ба зарурат ў муфовиқ бошанд.
Тадқиқоти мотиватсия ва рафтори истеъмолкунанда ба воситаи моделсозии ин равандҳо иҷро карда мешаавд. Бояд кайд кард, ки рафтори истеъмолкунандагони гуногун (истеъмолкунандагони охирин, истеъмолкунанда – корхона ва муассиса) дар бозор аз рўи талабот ва харид, амалиёт дар бозор, мативатсияи рафтор ва ғайра аз ҳам дигар фарқ мекунанд.
Ба рафтори истеъмолкунандагон омилҳои гуногун таъсир мерасонанд: дараҷаи фарҳангӣ, ҳолати иҷтимоию – иқтисодӣ, урфу – одат, анъана ва айра. Боз омилҳои индивидуалии фарқияти истеъмолкунандагон аҳамияти калон дорад (даромад, мативатсия, дараҷаи дониш шавқу хавас, тарзи ҳаёти шаҳси, нишондодҳои демографӣ ва дигарҳо.
Дар айни хол озодии истеъмолкунанда дар як қатор ҳуқуқҳои ў асос гирифтааст. Иҷро намудани ин ҳуқуқро вазифаи муҳими ҳам ҷамъият ва ҳам ҳар як корхонаи алоҳида аст. Қонунияти иҷтимоии ҳуқуқи истеъмолкунанда гарави ҳаматарафа қонеъ гардонидани талаботи ў мебошад. Фиребгарӣ стфати пасти мол ба норизогии қонуни ҷавоб надодан, ранҷондан ва дигар амалиётҳо – ин вайрон намудани хуқука ва ҷазодиханда аст.
Сегментатсиякунонии бозор – аз як тараф усули ёфтани қимсҳои бозор буда барои аниқ кардани объектҳое, ки ба онҳо фаъолияти маркетинги корхона равона карда шудааст, хизмат мекунад. Аз тарафи дигар ин рафтори идоракунӣ оиди раванди қабули қарор дар бозор аст, асос барои интихоби якҷоягии дурусти элементҳои маркетинг. Мақсади гузаронидани сегментатсияи бозор ин ба тарақи максимали қонеъ гардонидани талаботи истеъмолкунандагон ба молҳои гуногун аст, ва инчунин ратсионали кунонидани хараҷатҳои корхона – истехсолкунанда барои коркард, баровардан ва фурўши маҳсулот аст.
Объектҳои сегментатсиякунонӣ – ин истеъмолкунандагон, молҳо, роҳҳои тақсимнамой, минтақаи ҷуғрофӣ ва ғайра мебошанд. Сегментатсия ин тақсим намудани бозор ба сегментҳои аз рўи параметрҳо ё реаксияи худ ба ин ё он намуди фаъолият дар бозор (реклама, усули фурўш ва ғайра) фарқкунанда мебошад.
Сегментатсия бозор аз рўи хислатҳои зерин гузаронида мешаавд:

хилати ҷуғрофӣ;
хислати демографӣ;
хилати иҷтимоию – иқтисодӣ;
хислати психографӣ.
Ин хислатҳо барои сегментатсиякунонии молҳои истеъмолӣ истифода бурда мешаавнд, ва бисёртар ба ҳислати психографӣ аҳамият дода мешавад.
Барои сегментатсиякунонии бозори молҳои таъиноти истеҳсолӣ, асоснок, хислатҳои иқтисодӣ ва теҳнологӣ истифода бурда мешаавнд
4. Накшаи истехсоли
Шарти мухими фаъолияти босамари корхона – таъмин намудани истехсолот бо фармоишхои истеъмолкунандагон мебошад, ки дар асоси он накшахои чори ва фаври-таквимии корхона тартиб дода мешаванд.
Банакшагирии барномаи истехсоли муайян кардани хачми истехсоли махсулот, номгуи он, муддати тайёркуни, сифати махсулот ва гайраро дарбар мегирад.
Хангоми муайян кардани хачми истехсолот бояд ба назар гирифт, ки корхона як ё якчанд намуди махсулотро тавлид мекунад.
Кисматхои асосии накшаи истехсоли.
Накшаи истехсолии корхона дар асоси фармоишхои гирифташудаи шуъбаи фуруш тартиб дода мешавад. Мачмуи фармоишхои накшаи истехсолиро одатан, ба се кисмат таксим мекунанд:

фармоишхои чори, ки кори муттасили харрузаи корхонаро таъмин мекунад;
фармоишхои миёнамухлат, ки мухлати ичроишашон то 1 -2 сол ва зиёдтар аст;
– фармоишхои истикболи, аз чумла, фармоишхои пешбинишаванда барои 2 – 5 ва зиёда солхои оянда.
Фармоишхои чори асосан, бо шартномахои аз тарафи шуъбаи фуруш басташаванда мустахкам карда мешаванд. Истехсоли махсулоти бефармоиш тащо дар асоси боварии катъи доштани корхона оиди фуруши бемониаи он ба рох монда мешавад.
Агар фармоишхои миёнамухлат ва истицболи низ шартномабанди гарданд, он гох кафолати хариди махсулоти навро ба якчанд сол ва хатто якчанд мох пештар дода метавонанд. Корхона агар махсулотхои навро азхуд накунад, хатари дар оянда пурра аз даст додани харидоронро дорад.
Барои аксар корхонахо дар шароити муносибатхои бозаргонии идоранашаванда бартарафсозии хавф имкон надорад, аммо ба хотири камкунии хавфи муфлисшавй кисми зиёди онхо ба коидахои зерин риоя менамоянд:
– махдудсозии раванди офариниши махсулоте, ки барои бефармоиши пешакй ба бозор баровардан, таъин шудааст. Ин гуфтахо маънои онро дорад, ки тамоми хисобу китобхои пешакии арзиши аслии махсулот гузаронида шуда, таъминкунандагони эхтимолии ашеи хому масолех, маснуоти борчрмавй мукаррар мегардад. Раванди тайёриро дар хамин мархала то фармоиши вокей нигох медоранд;
– якнамудсозии хадди аксари кисматхои васлкунанда, технологияхои номгуи махсулоти тавлидшаванда бо дарназардошти холате, ки фармоишгар аз маснуоти истехсолии ба рох мондашуда агар даст кашад, имкони зуд ва бебохт ба тавлиди дигар махсулот гузаштан бошад;
– кушиши дарёфти бозори фуруши барои корхона фоиданок, ки гунчоиши кофии фоидагириро дошта бошад ва кафолати пардохти махсулоту хадамоти фурухтаро дихад.
Хамзамон корхонаро лозим аст, ки бозорхои эхтиётии фурушро низ чустучу кунад, то ки бозистии истехсолотро дар корхона рох надихад, харчанд сатхи даромаднокии ин бозор аз бозори асоси камтар хам бошад;
– корхона бояд кушиш кунад, ки махсулоти вай акаллан аз ягон чихат нисбати ба моли ракибон бартари дошта бошад. Ин хусусият бештар дар молхое бояд риоя гардад, ки ба бозори нави фуруш ворид мешаванд;

тавсеаи таргиботи махсулот бояд на танхо доир ба мавчудияти мол хабар дихад, балки бовар кунонад, ки харидор барои конеъ гардондани талаботи худ бояд махз хамин молро харидор намояд;
корхонаро кушиш намудан лозим аст, ки барои хам таъминкунандагону хам истеъмолкунандагон шарики боэътимод гардад, зеро шухрати хубию бади зуд пахн мешавад.
Бояд корхона ба таъминкунандагони ашёи хом, ма­солех, нимсохтахо, сузишвори, энергия ва пеш аз хама ба сифати махсулоти ба воситаи кооператсия кардан таъмин-шаванда, боэътимодии таъминкунандагон, нархи махсулоти пешниходшаванда, кобилияти бо тези вобаста ба талаботи нави харидор дигаргун сохтани кори худ ва гайра, ахамияти
калон дихад.
Хангоми тартиб додани барномаи истехсолии корхона нишондихандахои аслй, аслй-шартй, мехнатй ва арзиширо истифода мебарад. Ин имконият медихад, ки банакшагирй, Хисобот ва назорати ичроиши накшахо ба амал бароварда шавад. Яке аз нишондихандахои асосии барномаи истехсоли ин ченакхои аслй мебошанд, чунки онхо имконият медиханд, ки дарачаи истифодаи дастгоххо ва иктдори корхона тахлил карда шавад.
Нишондихандахои асли бештар дар корхонахои сохаи саноати истихрочкунанда (ангиштсанг, саноати кухи) васеъ истифода бурда мешавад. Дар баъзе корхонахо нишонди­хандахои аслй-шартй (кувваи асп дар сохаи тракторсозй, килономер дар сохаи ресандаги, хазор куттии шарти дар сохаи консервабарори ва гайра) истифода бурда мешавад.
Дар тачрибаи банакшагирии дохиликорхонави нишондихандахои мехнати барои истехсоли махсулот васеъ истифода мешавад.
Нишондихандахои арзишй, ки хусусияти чамъбасти доранд дар хама корхонахо истифода бурда мешаванд. Ба воситаи онхо хачми махсулоти ба фурушрафта, махсулоти моли, умумй ва соф хисоб карда мешаванд.
Махсулоти моли бо усули корхонави ба накша гирифта, хисоб карда мешавад. Ба таркиби он махсулоти тайёр ва нимтайёре, ки барои фуруш тайёр карда шудааст, кору хизматхое, ки хусусияти саноати дошта барои дигар корхонахову муассисахо ичро карда мешаванд, дохил мешавад.
Махсулоти умуми ин махсулоти моли ва тагйироти махсулоти бокимондаи нимтайёр дар аввал ва охири сол мебошад. Аммо ин нишондиханда аз камбудихо холи нест, чунки ба он арзишй ашёи хом, масолех, махсулоти нимтайёри харидашуда ва гайра дохил мешавад, яъне на хамаи он арзишй хиссаи худи корхона аст. Бинобар он нишондихандаи махсулоти софро хисоб мекунанд. Барои Хисоб кардани махсулоти соф аз махсулоти умумй харочоти моддй тарх карда мешавад аммо нишондихандаи мухимтарини фаъолияти корхона дар шароити гузаштан ба иктисоди бозаргонй ин накшаи махсулоти ба фурушраванда мебошад.
Барои таъмини кори муътадил корхонаро лозим аст, ки бозори муътадилу доимии фурушро сохиб бошад. Дар ин иртибот махсулоти корхона бояд ба талаботхои харидорон оиди сифат ва нарх чавобгу бошад.
Тавре маълум аст, сифати баланди махсулот аксаран бо харо^оти иловагй робита дорад, аммо ин ба болоравии нарх меорад, ки ба фоидаи харидор нест. Аммо аз чониби дигар, барои ба ракобат тоб овардан, корхона бояд махсулоти хушсифат тавлид созад.
Аз ин ру, дар бозор вактхш гуногун худ аз худ бурриши кач,хаттахои афзоиши нарх ва сифати махсулот рух медихад (расми 10.1), ки таносуби ин нишондихандахои рацобаткунандаро барои категорияхои гуногуни истеъмолку-нандагон нишон медихад. Дар ин холат акаллан, 3 нуктаи назар ба хисоб гирифта мешавад:

харидор ба сифати махсулот кам ахамият дода, моли арзон мечуяд;
нарху сифати мол харидорро конеъ месозанд;
харидор тайёр аст, ки барои сифати баландтар бештар пардохт кунад.
Барои муайян намудани сабабхои пастшавии ба ракобат тобоварии махсулот мутахассисони корхона (мухандисон, иктисодичиён, коргарони шуъбаи назорати техники ва диг.) тахлили хамачонибаи моделу сохтор, технологияи истехсол, сифат ва нархи масолех, вазъи ташкили истехсолотро мегузаронанд.
Молия хамчун унсури мухимтарини илми иктисоди ифодакунандаи муносибатхои истехсолии чомеа мебошад.
Дар шароити гузариш ба иктисоди бозори зарурат пеш меояд, ки механизми молиявии идораи иктисодиёт нисбат ба дигар системахои иктисодй ба таври кули дигаргун карда шавад.
Дар иктисодиёти бозори накш ва макоми молия вобаста ба сатх ва дарачаи шаклхои моликият ва шаклу намуди хонадорию хочагидорй тагйир меёбад. Аз ин сабаб молия дар иктисоди кунуни хамчун воситаи бо таносуби муайян таксим кардани мачмуи махсулоти миллй, истифодаи захирахои молиявй ва воситаи танзими иктисодиёт сурат мегирад.
Сармоя хам барои бунёди корхонаи нав ва хам барои фаъолияти он зарур аст. Фаъолияти харрузаи истехсолии корхона харчи микдори муайяни маблагхои пулиро такозо мекунад. Ва он дар пардохти хисобхо, гирифтани карз аз таъминкунандагони Аше, карздихандагон ва додани карз ба харидорон инчунин дар нигох доштани хачми тавлид ба дарачаи талаботи махсулот хангоми бо сармоягузорихои лозим пуштибонй кардани он, ифода меёбад.
Чунон ки амалия нишон медихад, ба маблагхои молиявй дар накшахои кутохмуддат ва дарозмуддат эхтиёч меафтад. Сарчашмахои асосии онхо маблагхои худй ва вомхо шуда метавонанд.
Корхона дар шароити замони муосир тавассути накшаи молиявй роххои истифодабариро аз фоидае, ки баъди пардохти андозхо дар ихтиёраш бокй мемонад, муайян менамояд.
Хадаф аз тахия намудани накшаи молиявй – муайян кардани хачми манобеи молиявии имкондошта ва низ сармояву захирахо бар асоси пешбинихои мизони нишондихандахои молиявй мебошад. Нуктаи мухими накшагирии молияви рохбурди асосии он – яъне, мушаххас кардани марказхои даромад ва марказхои харчи субъекти хочагидорй аст.
Молия хамчун мафхуми иктисодй дорои мохият ва мазмуни мустакил ва шакли хоси ифодаи муносибатхои пулй мебошад.
Молия хамеша шакли ифодаи пулй дошта, раванди гардиши пул ва гардиши боигарихои маблаггузоришавандаро, ифода мекунад.
Зери мафхуми молия тамоми тадбир ва андешахои субъектхои иктисодй оид ба ташкил ва истифодаи фондхои пулии таъиноти хосдошта, ки дар мавриди таксим ва азнавтаксимкунии мачмуи махсулоти миллй ва даромади миллй ба вучуд меоянд, фахмида мешаванд.
Бояд тазаккур дод, ки молия дар асоси муносибатхои пулй сурат мегирад. Дар навбати худ пул, воситахои пулй ва фонди пулй аз хамдигар фарк доранд. Пул эквиваленти умумии хамаи молхо буда, мохияти он дар асоси ичрои вазифахояш зохир мегардад.
Дар аснои харидан ва фурухтани моли тайёр аз чониби сохибкор М-П ва П-М, пул на ба сифати муносибатхои молиявй, ба вучуд меояд.
Фондхои пулй, азбаски кисми махсусгаштаи муносибатхои пулй буда, таъиноти хоси максадноки истифодабарй доранд, дар ин мазмун онхо муносибатхои молиявиро ифода менамоянд.
Фондхои пулй дар чунин холатхо ба манбаи молиявии таъиноти хоси истифодабаридошта табдил меёбад:
– агар маблаги фонди баркароркуниро барои фонди истеъмол андухт (ё маблаги фонди истеъмолу андухт)-ро барои барккарор намудан истифода бурдан мумкин набошад;
– фондхои пулии таъиноти мустакили истифодабарй дошта, ки муносибатхои пулиро ба молиявй табдил медиханд, на танхо дар мавриди таксими мачмуи махсулоти миллй низ ба вучуд омада бошанд.
Азнавтаксимкунии мачмуи махсулоти миллй бо ёрии бучети давлатй ташкил карда мешавад. Ташкилотхои бучети давлатй ташкил карда мешавад. Ташкилотхои бучетй харчномаро хамчун хуччати молиявй истифода мебаранд, ки аз моддахои харочот иборат аст.
Маблаги муайяни барои хар як модда чудокардашуда бояд мувофики таъинот истифода шавад. Дар холати камбуди маблаг дар мавриди истифодабари чои онхоро аз хисоби маблагхои дигари моддахои дар харчнома нишондодашуда пур кардан мумкин нест. Хамин тавр, маблагхои пули ба манбахои молиявии таъиноти хосдошта мубаддал мегарданд.
Харочоти маблагхои фонд мувофики меёр, ки давлат онрол мукуаррар кардааст, ташкил карда мешавад. Барои корхонахои тичорати меъёри харочот хамчун сирри тичорати, ки аз чониби менечерхо барои сохибкорон мукаррар мегардад, сурат мегирад.
Аз ин чо чунин хулоса бармеояд, ки молия ифодагари муносибатхои пули нисбат ба гирдгардиши пул буда, бе муносибатхои пули чой дошта наметавонад.
Молия муносибатхоеро ифода менамояд, ки онхо хамеша шакли пулй доранд. Молия бе пул вучуд дошта наметавонад.
Молия хамчун мафхуми иктисодй муносибатхои таксим ва азнавтаксимкунии мачмуи махсулоти миллиро ифода намуда, муносибатхои мубодилавии эквивалентиро инъикос намекунад.
Таксиму азнавтаксимшавии арзиш бо ёрии молия, хатман, бо гардиши пул анчом ёфта, шакли манбахои молиявиро мегирад. Аз ин чихат захирахои молиявй ифодагари муносибатхоимолиявй мегарданд.
Муносибатхои молиявй хамеша бо ташкили даромадхои пули ва андухт, ки шакли захирахои молиявро доранд, бунёд мегарданд ва онхо барои хамаи низомхои иктисодй хос мебошанд.
Ташкил ва истифодаи фондхои пулии таъиноти хосдошта таносуби муайянеро дар корхонахо ва умумна иктисодиёт фароххам меорад, ки яке аз аломатхои молия ба хисоб меравад.
Мазмуни молия на танхо бо ёрии мафхумхои умумй (даромад, харочот), балки мафхумхои чузъй-ифодагари раванди ташкил ваистифодаи фондхои пулй (сафарбарнамоии маблагго, пардохтхою хиссачудокунихо аз даромадхо ва андозхо, маблаггузорй, музди кор ва гайра) тавсиф карда мешавад.
Мохияти молия бо воситаи мафхумхои даромад, фоида, даромаднокй, арзиши аслй, воситахои асосию гардон истехлок, зарарва гайра зохир мегардад.
Фоида ва даромаднокй вазъ ва холати молиявии вохидхои иктисодиронишон медихад. Арзиши аслй ва меъёри он ба хачми фоидаи сохибкор таъсир мерасонад. Холати истифодаи воситахои асосию гардон ба нишондихандаи даромаднокй ва сатхи истифодаи воситаигардону суръати гардиши онхо ба дарачаи пардохтпазирии ширкат таъсир мерасонанд. Аз ин ру (дар асоси гуфтахои боло) молияро чунин таъриф додан мумкин аст:
Тамоми шакл ва усулхои ташкил ва истифодабарии фондхои пулии таъиноти махсусдошта, ки барои баамалбарории такрористехсол ва талаботи давлат вобаста ба вазъи бозор, дар мавриди таксим ва азнавтаксимкунии мачмуи махсулоти миллй ва даромади миллй ба вучуд меоянд, молия ном дорад.
Аз ин чо чунин хулоса бармеояд, ки муносибатхои пулй бавучудорандаи муносибатхои молия бошанд хам молия ва пул аз якдигар аз руи мазмун ва вазифахояшон фарк мекунанд.
Молия хамчун механизми назорат оид ба ташкил ва истифодабарии маблаггои пулии таъиноти хосдошта хизмат мекунад.
Зери мафхуми манбахои молиявй тамоми фондхои пулию сарвати таъиноти хосдошта, ки дар ихтиёри шахсони хукукию вокей карор доранд ва имконияти амалисозии муносибатхои иктисодиро таъмин менамоянд, фахмида мешавад.
Хачми манбахои молиявй ба микдори миёнаи солонаи гардиши фондхо ва даврахои силсилаи такрористехсол мутаносиби роста буда, ба ходисахои гайричашмдошти бавукуъпайваста мутаносиби чаппа аст.
Манбахои молиявй новобаста аз сатхи фарогирии доираи амал аз руи хусусияти ба вучудой ба манбахои худй, сафарбаркардашуда ва махсули азнавтаксим чудо мешаванд.
Манбахои молиявии худии дар сатххои микро амалкунанда аз фода, маблаги фонди истехлок, музди кор, даромади хочагии хонагй, дар сатхи макро аз маблаги даромади бучет, аз даромади корхонахои давлатй ва маблагхое, ки аз гайридавлатигардонию муносибатхои иктисоди хоричй ба миён омадаанд, ташкил меёбанд.
Манбахои молиявие, ки бозори молиявй сафарбар менамояд, барои сатхи микро бо воситаи хариду фуруши когазхои киматнок, карзхое, ки институтхои молиявй додаанд, барои сатхи макро бошад бо интишору пулу когазхои киматнок ва карзи давалтй таъмин мегардад.
Манбахои молиявие, ки дар натичаи азнавтаксимкунй ба ихтиёри сохибкорон дар сатхи микро ба миён меоянд, аз фоз ва дивиденди когазхои киматноки аз дигарон харидашуда ва дар сатхи макро бошад, аз пардохтхои хатмй ташкил меёбанд.
Новобаста аз он ки манбахои молиявй барои сатххои гуногуни иктисодиёт истифода мешаванд, хамаи шаклхои сохибкорй зери фишори махдудияти захирахои молиявй карор доранд. бинобар ин, сохибкорону мутахассисон кушиш ба харч медиханд, ки он манбахо самаранок истифода шаванд ва тамоми захирахоеро, ки дар ихтиёр доранд, ба манбаи молиявй табдил диханд.
Манбахои молиявии дар ихтиёри субектхои моликият карордошта асосан барои ичрои ухдадорихои молиявй, таъмини харочотхои такрористехсоли васеъ ва хавасмандгардонии кормандон исифода мегарданд.
Як кисми манбахои молиявй барои таъмини раванди такрористехсол истифода мегарданд, бинобар ин дар асоси бахисобгирии вакти гардиши сармоя таъмин будани сохибкоронро бо маблагхои молиявии накду гайринакдй ифода мекунанд.
Рафти тараккиёту пешрафти истехсолоти чамъиятй исбот менамояд, ки халли мушкилоти махдудияти захирахои молиявй сабаби тамаркуз марказияти сармоя мегардад.
Молия хамчун илм дорои мазмун ва макоми хоси мустакил мебошад ва аз ин нигох ба сифати мафхуми иктисодй шинохта мешавад. Мохияти молия мустакиман дар ичрои вазифахои он ифода меёбад.
Дар иктисодиёт молия хамчун воситаи таксими вокеии арзиши бавучудовардашуда баромад мекунад. Дар маврид муносибатхои пулй ба муносибатхо оиди ташкил ва истифодаи фондхои пулй (молиявй) табдил меёбанд, ки арзиши бавучудовардашуда ба истеъмолкунандаи охирон расонидашуда, таксим ва аз нав таксим карда шавад. Мачмуи махсулоти миллии (дар ифодаи пулй) байни субъектхои хочагй таксим ва аз нав таксимкардашуда бояд мувофики таъиноташ мустакилона истифода шавад. Мохияти молия хамчун доираи махсуси муносибатхои таксимоти бо ёрии функсияхои таксимоти ифода мегардад. Функсияи таксимотй воситаи татбики таъиноти чамъиятии молия буда, хар як субъекти хочагиро бо захирахои молиявии таъиноти истифодабариии алохидаи мустакил ва даромадхо таъмин менамояд.


Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *


Уважаемые читатели! Просим вас, оставляя комментарии, уважать друг друга и не злоупотреблять свободой слова.
Администрация сайта будет удалять:
1. Комментарии с грубой и ненормативной лексикой.
2. Оскорбления, угрозы и непристойные высказывания.
3. Высказывания, разжигающие национальную, религиозную и прочую рознь и вражду.
4. Комментарии, содержащие другие нарушения законодательства и прав граждан.
5. Комментарии, рекламирующие и продвигающие другие веб-ресурсы, товары и услуги, а также комментарии, не имеющие отношения к дискуссии.

Пользователи, которые нарушают эти правила грубо или систематически, будут заблокированы.