Среда, Ноябрь 20Вместе создадим светлое будущее!


Мафхуми фаъолияти аудиторй ва таърихи пайдоиши он

Тафтиши аудиторй яке аз шарту воситаҳои муфиди такмили самараноки муносибатҳои бозорй ба шумор рафта, чараёни иқтисодиёти корҳонаҳоро тавассути назорат муътадил мегардонад. Дар корҳонаҳое, ки тафтиши аудиторй дойр нашудааст, ҳодисаҳои тахриби (вайрон кардани) таваккалии конуни хисобдорй ва андозситонй меафзояд, ки боиси кам шудани вуруди маблаг (андоз) ба бучет мегардад.Тафтиши аудиторй яке аз шарту воситаҳои муфиди такмили самараноки муносибатҳои бозорй ба шумор рафта, чараёни иқтисодиёти корҳонаҳоро тавассути назорат муътадил мегардонад. Дар корҳонаҳое, ки тафтиши аудиторй дойр нашудааст, ҳодисаҳои тахриби (вайрон кардани) таваккалии конуни хисобдорй ва андозситонй меафзояд, ки боиси кам шудани вуруди маблаг (андоз) ба бучет мегардад.
Калимаи «Аудит» ба лотинй фахмидан аст. Ин маънй мусовй бар шунидани набзи калби инсон аз нониби духтур ва муайян кардани иллати бемор аст. Ба ин маънй аудит дар иқтисодиёт муайянкунанда ва бозраси (муфаттиши) саломатии корҳона аст.
Одатан пайдоиши аудитро ба Инглистони асри XIV мансуб медонанд, вале далелҳои таърихй шаҳодат медиханд, ки аудит аслан аз рузи ба руйхатгирии амвол пайдо шудааст, яъке II хдзор сол пеш аз милод, дар давраи подшохии Фиръавн баробари ташкили хисобу китоби харакати молу мулки давлатй арзи вучуд кардааст. Олимон дар аксари адабиёти илмй пайдоиш ва ташаккули аудитро ба асри ХУ1-ум мансуб донистаанд.
Дар аксарияти мамлакатҳои гарбии Аврупо хукуки назорати китобҳои хисобдорй чорй шуда буд ва истилохи «аудитор» маънои шахси ба тафтиши фаъолияти хисобдорй машгулро ифода мекард. Яке аз асосгузорони илми хисобдорй Лука Пачолй дар «Рисола рочеъ ба хисобҳо ва навиштачот» навиштааст: «Сената баландмаком маклерҳо ё хисобдорони густаришёбандаро (пахншавандаро) сахт чазо медихад. Замоне барои мушохидаи китобҳо ва ё тафтиши онҳо шахсеро масъул донистаанд, ки ба онҳо маълумоти хуб ё бад будани ҳолати китобҳоро дихад, кори хуберо анчом додаанд. Дар баъзе мамолик муодили «аудитор» истилоҳоти «Хисобдорй савгандёдкарда», «Хдюобдории ҷамъиятии дипломдор», «Хисобдорй коршинос», «Комиммари хисобҳо» истифода шудаанд.
Ба инкишофу равнаки аудит махсусан бухрони иқтисоди чаҳонии солҳои 1929-1933 сахт мусоидат кард.Пас талаботи хдтмиро аз руи хачми ахбор, ки дар хисоботи солона сабт шудаанд, хатман мураттаб сохтани ин хисобот ва тасдики дурусти онро ба зиммаи аудиторон гузоштаанд. Аз ин ру аудит воситаи пуркуввати назорату тафтиши каллобон, дуздон, горатгарон, вайронкунандагони тартибот ва риояи дурусти конуни хисобдорй ба шумор рафт.
Дастгохи (института) тараккикардаи чамъиягии аудит ба сурати тафтиши фаъолияти сармоягузорон хдм амал мекард. Дар охири солҳои 40-ум доираи аудит дар Иттихрди Шуравии собик чун воситаи тасдики хлсобот ва амалй гардондани назорат махдуд шуда буд. Кори аудитор иборат аз тафтиши хуччатҳои тасдакгардида, амалиёти хисоб, инчунин тафтиши дурусти гурухбандии ин амалиёт дар хисобот чои намоёнро ишгол намуд. Яъне аудит ба сифати тасдиккунанда фаъолият мекард. Пас аз соли 1949 аудиторони сохибихтиёр ба масоили назорати дохилй дар ширкатҳо диктата бештар медоданд. Чунки ба фикри онҳо, .\\ангоми самаранок анчом додани фаъолияти худ рафтору амали эхтимолй, иштибохдои ночиз ва а маълумотҳои хисоботй пурра кифоя мекарданд. Ширкатҳои аудиторй !«; назар ба тафтиши бевосита ба фаъолияти аудиторй бештар машгул мешуданд. Чунки аудит дар мачмуъ тартиби тамоюли номида мешуд. ?*• Такмили аудиг ба ташаккули ихтисоси аудиторй мусоидат кард, ки аз байни аудиторон мутахассисони хукукии андозу андозситонй, мушовирон, я тахлилкунандагон, идоракунандагонвадигарон чудо мешуданд. Тафтиши аудиториро бештар ширкатҳои ташкилшуда анчом медихаид. Дар байни онҳо корпоратсияҳои аудитории байналмилалии дар чаҳон машхур, ба монанди шашгонаи бузург, фаъолият мекунанд. Онҳо дар бозори чаҳонй фаъолияти аудиториро назорат мекунанд. Аудиторон фаъолияти ширкатҳои фаъоли мамлакатҳои зд тараккикардаро тафтиш мекунанд.
ск Хдмин тавр дар мамлакатҳои мутаракки фаъолияти аудиторй ба амал т омад ва ташаккул ёфт. Акнун нисбат ба ташкили тафтиши аудиторй ба т хулосае расидан мумкин аст, ки он тибки принсипи зерин амал мекунад: «< «Кор дар чаҳорчубаи конун». Ин усул (модел) ба ахбороти аник эхтиёч дошта, сохибкорон баъд аз назорати ташкилотҳои аудиторй аз он фаровон аа истифода мебаранд. Им ташкилотҳо на танҳо дар доираи фаъолияти и? аудиторй, балки дар доираи микроиқтисодиёт ба ахбороти муфассал низ
эхтиёч доранд.
Яке аз афзалиятҳои фаъолияти аудиторй дар Иёлоти Муттахидаи Амрико аз он иборат аст, ки ба гайр аз макомоти (институти) хисобдорон ва аудиторон боз ташкилотхри гуногуни аудитории касбй, ба монанди макомоти аудиторони дохилй, ки аудиторони вокеиянд, васеъ фаъолият мекунанд. Голибан саридораи назорати бучавии ИМА ва ҷамъияти аудиторон мутахассисони сохаи аудитанд.
Ташкили чунин ҷамъиятҳои гуногуни аудиторй дар Ч^мхурии Точикистон имконият медихад, ки кадрҳои баландихтисос тарбия шаванд.


Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *


Уважаемые читатели! Просим вас, оставляя комментарии, уважать друг друга и не злоупотреблять свободой слова.
Администрация сайта будет удалять:
1. Комментарии с грубой и ненормативной лексикой.
2. Оскорбления, угрозы и непристойные высказывания.
3. Высказывания, разжигающие национальную, религиозную и прочую рознь и вражду.
4. Комментарии, содержащие другие нарушения законодательства и прав граждан.
5. Комментарии, рекламирующие и продвигающие другие веб-ресурсы, товары и услуги, а также комментарии, не имеющие отношения к дискуссии.

Пользователи, которые нарушают эти правила грубо или систематически, будут заблокированы.