Среда, Ноябрь 20Вместе создадим светлое будущее!


Тавсифи андозҳои амалкунандаи ҶТ ва нақши онҳо дар танзими иқтисодиҳт

Мутобиқи Кодекси андози Xумҳурии Тоxикистон системаи андоз қариб аз нав аз рeи стандартҳои аврупоӣ таъсис дода шуд…Мутобиқи Кодекси андози Xумҳурии Тоxикистон системаи андоз қариб аз нав аз рeи стандартҳои аврупоӣ таъсис дода шуд.
Дар ин ба таври пурра асосҳои умумии андозбандӣ дар xумҳурӣ тайғир дода шуд, истилоҳот, мафҳумҳо ва муқарароти нав xорӣ гардид. [амаи ин аз он шаҳодат медиҳад, ки Кодекси андоз на танҳо барои ҳаллу фасли вазифаҳои xорӣ, балки баҳри ҳалли масъалаҳои дурнамоии андозбандӣ таҳия гардидааст ва ба сатҳи xамъияти демократӣ мувофиқ мебошад. Баробари қабули Кодекси андози Xумҳурии Тоxикистон дар сохтори даромадҳои буxети давлатӣ тағиротҳо ба амал омад, нишондиҳандаҳои андозӣ низ сол то сол зиҳд гардиданд.
Масалан нишондиҳандаҳои андозии буxетӣ дар давоми солҳои 2001 -2004 чунин мебошанд.Љадвали 1.


Солњо

буxети тасдиқшуда

иxроиши аслӣ

%-и иxроиш

1

2001 сол
Даромадҳои умумӣ ва гарантҳо
Воридоти андозҳо

355514,5
318816,9

382277,9
351350,4

107,5
110,2

2

2002 сол
Даромадҳои умумӣ
Воридоти андозҳо

498969,3
433673,1

566940,4
496500,2

113,6
114,5

3

2003 сол
Даромадҳои умумӣ ва гарантҳо
Воридоти андозҳо

741893,3
630009,9

824354,4
712589,1

111,1
113,0

4

2004 сол
Даромадҳои умумӣ ва гарантҳо
Воридоти андозҳо

1067513,3
887712,5

1104269,0
933262,6

103,4
105,1

Маълумотҳои xадвал нишон медиҳанд, ки ба даромадҳои буxети давлатӣ, воридоти андозӣ дар соли 2001 -92%, дар соли 2002 -86%, дар соли 2003 – 87%, ва дар соли 2004 – 85%-ро ташкил додаанд.
Дар пурра намудани буxети давлат, намудҳои алоҳидаи андоз мавқеъи хосса доранд. Аз ин лиҳоз моҳият, мазмун ва нақши як қатор андозҳои асосиро ба таври мухтасар дида мебароем:
Андоз аз фоидаи шахсони ҳуқуқӣ.
Андоз аз фоидаи шахсони ҳуқуқиро кулли корхонаҳои ризидентӣ ва хориxӣ новобаста аз моликияташон ба буxети умумидавлатӣ месупоранд. Меъҳри ин андоз тибқи Кодекси андози Xумҳурии Тоxикистон аз 01.01.2005 ба 25%-и фоида, чун қоидаи ягона муқарар гардидааст. Солҳои 1991 –ум вай ба 35 – 45% ва дар давраи собиқ Иттиҳоди Шуравӣ 50 -65 %, аз солҳои 1999 то 2004 –ум 30%-и мабалағи фоидаро ташкил медод. Объекти андозбандии корхонаи резидентӣ маҳз фоидаи вай ба шумор меравад.
Ворид гардидани андоз аз фоида ба буxет бевосита аз ба даст овардани фоида (даромад) дар сохторҳои хоxагидорӣ вобаста буд.
Фоида яке аз нишондиҳандаҳои муҳиме ба ҳисоб меравад, ки натиxаҳои ниҳоии молиявии фаъолияти корхонаро таxассум менамояд.
Фоида – ин шарти асосии самаранокии истеҳсолот дар корхона мебошад. Дар ҳар як корхона фоида ҳамчун даромад ифода ҳфта, қисми он ба буxет ва қисми дигари он дар ихтиҳри корхона мебошад.
То қабули Кодекси андози Xумҳурии Тоxикистон объекти андоз аз фоида даромади умумӣ ба ҳисоб мерафт. Бо қабули Кодекси андози Xумҳурии Тоxикистон ва тасдиқи дастурамал «Дар бораи тартиби ҳисоб кардан ва ба буxет пардохтани андози фоида аз шахсони ҳуқуқӣ» аз 4-феврали соли 2000 усули ҳисоб кардан ва ба буxет пардохтани андози фоида аз шахсони ҳуқуқӣ, ҳамчун обекти андозбандӣ ба таври пурра тағир дода шуд. Фоида аз тафовути мусбии байни даромади умумӣ ва тарҳкуниҳо иборат мебошад. Объекти андозбандии корхонаи хориxӣ, ки дар Xумҳурии Тоxикистон тариқи муассисаи доимӣ фаъолият менамоянд, фоидаи он аз ин фаъолият ба ҳисоб меравад, яъне даромади умумии он аз сарчашмаҳои дар Xумҳурии Тоxикистон мавxудбуда, ки ба муассисаи доимӣ кам кардани мабалғи тарҳкуниҳо алоқаманд мебошанд.
Иxрои буxети давлатии Xумҳурии Тоxикистон оиди воридоти андоз аз даромад ва андоз аз фоида дар солҳои 2001-2004. (ҳазор сомонӣ).
Xадвали 2.


Солњо

Буxети тасдиқшуда

Иxроиши аслӣ

%-и иxроиш

1

2001 сол.
Воридоти андозҳо аз он xумла;

318816,9

351350,4

110,2

Андоз аз даромад ва андоз аз фоида

39687,6

47507,8

119,7

2

2002 сол.
Воридоти андозҳо аз он xумла;
Андоз аз даромад ва андоз аз фоида

433673,1

52008,7

496500,2

60094,4

114,5

115,5

3

2003 сол.
Воридоти андозҳо аз он xумла;
Андоз аз даромад ва андоз аз фоида

630009,9

69961,6

712589,1

75209,7

113,1

107,5

4

2004 сол.
Воридоти андозҳо аз он xумла;
Андоз аз даромад ва андоз аз фоида

887712,5

94466,5

933262,6

105109,7

105,1

111,3

Андози даромад аз шахсони воқеъӣ
Даромадҳо аз аҳолӣ сафарбаршшуда дар шакли андоз дар пушонидани хароxоти давлатӣ мақоми махсус доранд, ҳамчунин хусусияти бозгаштиро соҳиб мебошанд.
Зеро, ки рeйҳнидани қисми даромадҳои пулӣ аз аҳолӣ ва қисми дигари он тавассути фондҳои ғайрибуxетӣ дода шаванд, яъне ба фонди ҳиязи иxтимоии аҳолии Xумҳурии Тоxикистон дар шакли нафақа, кeмакпулӣ ва ғайра.
Аз аҳолӣ андози даромад ба мисли андози дигар супоридани ҳатмӣ аз аҳолӣ ба ҳисоб мераванд. Вале дар тафовут аз дигар намудҳои андоз, супоридани андози даромад тамоман инфиродӣ буда, аз шахсони воқеъӣ рeҳнида шуда, хусусияти бозгаштӣ дорад.
Андоз аз аҳолӣ тақрибан 1/10 қисми даромадҳои буxети давлатии xумҳуриро ташкил медиҳад. Андози даромад аз шахсони воқеъӣ дар соли 1996 -8,2% ва дар соли 2000 -8,8%, дар соли 2001 -9%-ро ташкил намуд. Андози даромад дар худ қисми даромади софи аҳолиро, ки ба фонди марказонидашудаи захираҳои пулии давлат руҳнида мешаванд, ифода менамоянд.
Дар мавриди ҳисоб кардани андози даромад меъҳри пргресивӣ аз рeи принсипи афзоиши фоиз, баробари афзоиши объекти андозбандӣ, тадбиқ карда мешавад, яъне зиҳд гардидани меъҳри андоз ба афзоиши даромад мувофиқат мекунанд.
Аз вақти қабули Кодекси андози Xумҳурии Тоxикистон меъҳри андози даромад ду бор тағир дода шуд.
Бо мақсади паст кардани бори гарони шаҳрвандон дар соли 2002 мутобиқи Қонуни Xумҳурии Тоxикистон «дар бораи буxети давлатии Xумҳурии Тоxикистон дар соли 2002» андози даромад аз даромади андозбандишавандаи шахсони воқеъӣ аз рeи меъҳрҳои зайл рeҳнида мешавад. Даромади моҳонаи ҳадди ақале, ки андози даромад рeҳнида намешаванд аз соли 1998 ба маблағи 2 сомонӣ муайян шуда буд.
Даромади андозбандишавандаи шахси воқеъӣ аз рeи меъҳрҳои зерин аз даромад андозбандӣ мешаванд.
Xадвали 3.

Миқдори даромади андозбандишаванда (ба ҳисоби миҳна дар як моҳ)

Меъҳр ва маблағи андоз

На зиҳда аз музди меҳнати ҳадди ақали моҳона

Аз даромади андозбанди нашаванда

Зиҳд аз музди меҳнати ҳадди ақалли моҳона то 100 сомонӣ

8% аз маблағи даромади андозбанди – шаванда, зиҳда аз музди меҳнати ҳадди ақал

Зиҳда аз 100 сомонӣ

Мабалағи андози сатри 2 xам 13 % аз мабалғи даромади андозбанди-шаванда зиҳда аз 100 сомонӣ

Барои мақсадҳои андозбандӣ ҳам маблағи даромади андозбандишаванда ва ҳам маблағи тарҳшаванда аз аввали сол ба тариқи афзоянда ҳисоб карда мешаванд.
Аз рeи маълумотҳои омори солонаи Xумҳурии Тоxикистон оиди иxроиши буxети давлатии Xумҳурии Тоxикистон барои солҳои 2001 -2004 чунин муайян гардид, ки даромад аз ҳисоби ин ду намуди андоз, яъне андоз аз фоида ва андоз аз даромади шахсони воқеъӣ дар соли 2001 47507,8 ҳазор сомонӣ, дар соли 2002 -60094,4 ҳазор сомонӣ, дар соли 2003 -75209,7 ҳазор сомонӣ, ва дар соли 2004 -105109,7 ҳазор сомониро ташкил дод, ки аз рeи сохтори тақсимоти даромад вобаста ба дараxаи системаи буxет 25% дар буxети xумҳуриявӣ ва 75% дар буxетҳои маҳаллӣ иxро гардидааст. Аз маълумотҳои овардашуда муайян гардид, ки дар давоми солҳои 2001 -2004 ҳиссаи ин намуди андоз зиҳда аз 50 млн. сомонӣ зиҳд мабалағ ба буxет ворид гардидааст. Ин аз он шаҳодат медиҳад, ки дар давоми солҳои номбурда шумораи корхонаю ташкилотҳо, муассиаҳо инчунин шахсони воқеъие, ки ҳиссаи даромади онҳо ба буxет ворид мегардад, нисбатан зиҳд шудааст. Нисбат ба солҳои пешин шахсони ҳуқуқию воқеъӣ eҳдадориҳои худро дар назди буxет пайхас намудаанд, ва барои пурқувват гаштани қисмати даромади буxет саҳми бузурги худро мегузоранд.
Баъд аз қабули Кодекси нави андози Xумҳурии Тоxикистон меъҳру нишондиҳандаҳои ин андозҳо тағир ҳфтаанд, ки ин ба хоҳишу дархости андозсупорандагон мусоидат менамояд ва ба буxети давлат ҳеx гоҳ таъсири манфӣ намерасонад.
Андози замин
Андози замин аз тарафи истифодабарандагони замин прадохта мешавад, ки қитъаҳои замин xиҳати истифодабарии бемeҳлат ҳ истифодабарии ворисонаи умрбод ба номи онҳо қайд шудаанд.
Пардохткунандагони андози замин ду категорияи ашхосе мебошад, ки барояшон қитъаҳои замин дода шудаанд:

барои истифодабарӣ;
барои истифодабарии ворисонаи якумра.
Объекти андозбандӣ бо назардошти таркиби киштзор, сифати он ва xойгиршавии қитъаи замин, арзҳбии кадстрии замин, тарзҳои истифодабарӣ ва хусусиятҳои экологӣ муқарар карда мешаванд.
Асноди кадастрии истифодабарандаи замин асоси муайян намудани хироxи замин ҳисоб мешавад.
[аxми хироxи замин ба натиxаи фаъолияти хоxагидории истифодабарандаи замин вобаста набуда, ба тарзи пардохти устувор барои воҳиди масоҳати замин муқарар карда мешаванд.
Давраи андозбандии замин як сол муайян шудааст. Истифодабарандагони замин ҳар cоли на дертар аз 1-марти соли ҳисоботӣ ба мақомоти андоз аз маблағи ҳисобу китоби хироxи замин деклоратсия пешниҳод мекунанд.
– заминҳои шаҳрҳо ва шаҳракҳо бо ҳиссаҳои баробари мабалағи яксола на дертар аз 15 март, 15-июн, 15-сентябр ва 15 –декабр пардохта мешаванд;
– заминҳои берун аз шаҳрҳо ва шаҳракҳо ба ҳиссаҳои баробари маблағи яксола на дертар аз 15-ооктябр ва 15-декабр пардохта мешаванд.
Меъҳри андоз барои заминҳои шаҳрҳо ва шаҳракҳо дар ҳаxмҳои зерин муқарар карда мешаванд:
– дар шаҳри Душанбе 400 сомонӣ аз ҳар гектор;
– дар шаҳри Хуxанд, Қурғонтеппа ва Кeлоб -300 сомонӣ аз ҳар гектор;
– дар шаҳрҳои тобеи xумҳурӣ, вилоятӣ ва шаҳри Хоруғ -200 сомонӣ аз ҳар гектор;
– дар дигар шаҳ рва шаҳракҳо -150 сомонӣ аз ҳар гектор.
Маълумотҳои омори солонаи Xумҳурии Тоxикистон шаҳодат медиҳад, ки аз ҳисоби андоз аз моликият ва андоз аз замин дар давоми соли 2001 14870,9 ҳазор сомонӣ, дар соли 2002 -18933ҳазор сомонӣ, дар соли 2003 -27515,5 ҳазор сомонӣ ва дар соли 2004 -34346,3 ҳазор сомонӣ ба буxети давлатӣ даромадшудааст, ки 35% ба буxети xумҳуриявӣ ва 65% ба буxетҳои маҳаллӣ ворид гардидааст. Яъне чунон, ки дида мешавад сарчашмаи даромад дар давоми 4 –сол ду маротиба зиҳд гардидааст, яъне мо гуфта метавонем, ки ҳам шумораи андозсупорандагон зиҳд гаштааст, ва ҳам аз тарафи онҳо оид ба пардохти андоз таваxxуҳи зиҳд дода шуда истодааст.
Иxроиши буxети давлатии Xумҳурии Тоxикистон оиди воридоти андоз аз моликият ва андоз аз замин дар солҳои 2001 -2004 (ҳазор сомонӣ).
Xадвали 4.


Солњо

Буxети тасдиқшуда

Иxроиши аслӣ

%-и иxроиш

1

2001 сол.
Воридоти андозҳо аз он xумла

318816,9

351350,4

110,2

Андоз аз моликият ва андоз аз замин

14944,9

14870,9

99,5

2

2002 сол.
Воридоти андозҳо аз он xумла
Андоз аз моликият ва андоз аз замин

433673,1

18363,2

496500,2

18932,5

114,5

103,1

3

2003 сол.
Воридоти андозҳо аз он xумла
Андоз аз моликият ва андоз аз даромад

630009,9

25418,0

712589,1

27515,5

113,1

108,3

4

2004 сол.
Воридоти андозҳо аз он xумла
Андоз аз моликият ва андоз аз даромад

887712,5

33078,1

933262,6

34346,3

105,1

103,8

Пардохтҳои иxтимоӣ
Пардохтҳои иxтимоӣ пардохтҳои ҳатмӣ ба фонди ҳифзи иxтимоии аҳолии Xумҳурии Тоxикистон мебошанд, ки бо мақсади ба амал баровардани суғуртаи иxтимоӣ супорида мешаванд. Пардохтҳои иxтимоиро ба пардохтҳои андоз шомил кардаанд.
Супорандагони пардохтҳои иxтимоӣ инҳо мебошанд:

шахсони ҳуқуқӣ воқеъӣ –корфармоҳн, ки ба шахсони воқеъӣ –резидентҳои дар Xумҳурии Тоxикистон дар асоси шартномаҳои кироякорон музди меҳнат медиҳанд;
шахсони ҳуқуқӣ ва воқеъӣ, ки дар xараҳни фаъолияти соҳибкориашон ҳаққи хизматии шахсони воқеъию резидентҳои дар Xумҳурии Тоxикистон дар асоси шартномаҳои хусусияти гражданию ҳуқуқидошта ҳ бидуни шартнома хизматрасониро мепардозанд.
шахсони воқеъӣ -коргарони кироя дар Xумҳурии Тоxикистон ва шахсони воқеъӣ, ки дар асоси шартномаи дорои хусусияти гражданию ҳуқуқӣ ва бидуни шартнома хизмат мерасонанд;
шахсони воқеъӣ, ки дар қаламрави Xумҳурии Тоxикистон ба фаъолияти соҳибкорӣ машғуланд, ба истиснои соҳибкорони алоҳидае, ки аз рeи патент кор мекунанд.
Объектҳои андозбандии пардохтҳои иxтимоӣ инҳо мебошанд:
– xиҳати суғуртаи иxтимоии коргарони кироя музди меҳнати онҳо;
– xиҳати суғуртаи ашхосе, ки дар асоси шартномаҳои дорои хусусияти гражданию ҳуқуқӣ ва бидуни шартнома хизмат мерасонанд, маблағи ба онҳо пардохташаванда;
– xиҳати шахсони воқеъӣ –соҳибкорон, ки аз рeи шоҳидӣ ҳ бо тарзи дигар соҳибкорӣ мекунанд –даромади ин андозбандишавандаи онҳо.
Меъҳри пардохти иxтимоии зерин муқарар карда шудаанд: 25% барои суғуртакунандагон; 1% барои шахсони суғурташуда; 20% барои соҳибкорони алоҳида, ба ғайр аз патентдорон.
Тартиби ҳисоб кардан ва пардохтани пардохтҳои иxтимоӣ айнан мисли тартиби ҳисоб кардан ва пардохтани андози даромад аз музди меҳнати коркунон мебошад.
Аз рeи маълумотҳои омори солонаи Xумҳурии Тоxикистон маълум мегардад, ки пардохтҳои иxтимоӣ дар қисмати даромади буxет нақши ҳалкунанда доранд мисол дар соли 2001 -39598,5 ҳазор сомонӣ, дар соли 2002 -59560,1 ҳазор сомонӣ, дар соли 2003 – 79622,1 ҳазор сомонӣ ва дар соли 2004 -108617,7 ҳазор сомонӣ ба буxети давлатӣ ворид гардид, ки ин тақрибан 9,10% даромади буxети давлатиро ташкил медиҳад.
Иxрои буxети давлатии Xумҳурии Тоxикистон оиди воридоти пардохтҳои иxтимоӣ дар соли 2001 -2004 (ҳазор сомонӣ).
Xадвали 5


Солњо

Буxети тасдиқшуда

Иxроиши аслӣ

%-и иxроиш

1

2001 сол.
Воридоти андозҳо
Пардохтҳои иxтимоӣ

318816,9
38000,0

351350,4
39598,5

110,2
104,2

2

2002 сол.
Воридоти андозҳо
Пардохтҳои иxтимоӣ

433673,1
52000,0

496500,2
59560,1

114,5
114,5

3

2003 сол.
Воридоти андозҳо
Пардохтҳои иxтимоӣ

630009,9
67500,0

712589,1
79622,1

113,1
118,0

4

2004 сол.
Воридоти андозҳо
Пардохтҳои иxтимоӣ

887712,5
102500,0

933262,6
108617,7

105,1
106,0


Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *


Уважаемые читатели! Просим вас, оставляя комментарии, уважать друг друга и не злоупотреблять свободой слова.
Администрация сайта будет удалять:
1. Комментарии с грубой и ненормативной лексикой.
2. Оскорбления, угрозы и непристойные высказывания.
3. Высказывания, разжигающие национальную, религиозную и прочую рознь и вражду.
4. Комментарии, содержащие другие нарушения законодательства и прав граждан.
5. Комментарии, рекламирующие и продвигающие другие веб-ресурсы, товары и услуги, а также комментарии, не имеющие отношения к дискуссии.

Пользователи, которые нарушают эти правила грубо или систематически, будут заблокированы.