Четверг, Ноябрь 14Вместе создадим светлое будущее!


ТАРОФАҲОИ ХИДМАТРАСОНИҲОИ АҲОЛӢ ВА ГУМРУК

Омeзиши ин фанни му[ими иrтисодb аз ошкор кардани мазмун, мо[ият, наrш ва ма[фуми нарх ва нархгузорb оuоз мегардад.
Дар маф[уми умумb нарх ба[о, арзиш ва ё rимати молро ифода мекунад. Аз нуrтаи назари К. Маркс нарх ин арзише, ки дар мол таxассум ёфтааст. Бо ибораи дигар, нарх ин ифодаи пулии арзиши ягон мол буда, сат[ ва таносуби муайяни арзишро аниr нишон меди[ад.МО{ИЯТ, МАRСАД ВА ВАЗИФА{ОИ ФАН

НАRША:
1.1. Маънои нарх ва нархгузорb
1.2. Мо[ияти нарх
1.3. Маrсад, наrш ва вазифа[ои фан
1.4. Мазмун (предмет)-и фан, мавзeи омeзиш ва алоrамандии он

1.1. Маънои нарх ва нархгузорb

Омeзиши ин фанни му[ими иrтисодb аз ошкор кардани мазмун, мо[ият, наrш ва ма[фуми нарх ва нархгузорb оuоз мегардад.
Дар маф[уми умумb нарх ба[о, арзиш ва ё rимати молро ифода мекунад. Аз нуrтаи назари К. Маркс нарх ин арзише, ки дар мол таxассум ёфтааст. Бо ибораи дигар, нарх ин ифодаи пулии арзиши ягон мол буда, сат[ ва таносуби муайяни арзишро аниr нишон меди[ад.
Маълум мешавад, ки асоси маънои илмии нархро арзиш ташкил меди[ад. Арзиш ме[натест, ки дар мол зо[ир ва таxассум гардидааст. Ба uайр аз он нарх бо дигар вожа[ои иrтисодb, ба монанди арзиши аслb, ваrти кор ва ме[нати зарурии xамъиятb алоrаманд буда, омeзиши он[о барои чуrуртар фа[мидани мо[ият ва табиати иrтисодии нарх а[амиятнок дониста мешавад.
Арзиши аслии ма[сулот [амчун ифодаи пулии хароxоти исте[солот фа[мида мешавад. Ваrти кор ва ме[нати зарурb ин мутаносибан ваrтест ё ме[натест, ки барои исте[соли ягон намуди мол (иxрои кор ё хидмат) дар шароити миёнаи исте[солоти xамъият сарф шудааст.
Умуман, нарх ма[фуми асосии иrтисоди бозоргонb ба [исоб рафта, бо он исте[солу фурeш, таrсимот, мубодилот ва истеъмоли ма[сулот бевосита вобаста аст. Яъне, нарх [амчун нишонди[андаи ба[оди[андаи ни[оb ё xамъбасткунандаи ма[сулот истфода бурда, маъно[ои э[тиёx, талабот, дархост, мол, мубодилот, харидуфурeш ва бозорро дар якxоягb фаро мегирад.
Э[тиёxи инсон гуногун мешавад, ба монанди э[тиёx ба озуrаворb, сарулибос, пойафзол ва uайра. Талабот [амчун шакли махсуси э[тиёx аз сат[и маданиятнокии xамъият ва шахсони ало[ида вобаста аст. Талаботе, ки rобилияти пардохтнокии истеъмолкунандаро ифода менамояд, дархост номида мешавад.
Нархгузорb дорои маънои хеле васеъ буда, xараёнест, ки ташкил, интихоб ва истифодаи ро[у услуб[ои асоснок муайян кардан, xорb намудан, амал, мушо[ида, назорат ва танзими давлатии нархро дар доираи такрористе[солкунї дар бар мегирад.

РАСМИ 1. МАФ{УМИ НАРХГУЗОРB ВА ВОБАСТАГИИ ОН{О

ЭЗО{:
1. Rонуни арзишро Карл Маркс кашф кардааст.
2. Мо[ият ва амали rонуни арзиш дар китоби «Капитал» оварда шудааст.
3. Маф[уми нарх аз rонуни арзиш бармеояд.
4. Асосгузори маф[уми умумии иrтисодии нарх Карл Маркс [исобида мешавад.
5. Асосгузори назарияи нархи иrтисоди бозоргонb Алфред Маршалл [исобида мешавад.

Бо ибораи дигар, нархгузорb xараёни бунёдшавии нарх ва тарофа[ои ма[сулотро ифода карда, бо ду ро[, аз он xумла а) бозоргонb ва б) танзимшавандаи давлат амал менамояд.

1.2. Мо[ияти нарх

Мо[ияти нарх аз инъикоси хароxоти зарури xамъиятии ме[нат иборат аст. Нарх ма[фуми исте[солоти мол буда, алалхусус дар шароити иrтисоди бозоргонb мо[ияти зо[ирb ва ботинии худро пурра инъикос менамояд. Вазифа ва функсия[ои нарх дар ин му[ит пурра ва мушаххас буда, [амаxониба омeхта мешаванд. Нарх чунин ма[фуми иrтисодист, ки вай таърихи rадим дорад. Сарчашма[ои таърихb гуво[b меди[анд, ки нарх [амчун маф[уми иrтисодии исте[солоти мол дар доираи якчанд форматсия[ои иrтисодию xамъиятb амал кардааст. Масалан, омeзиши таърихи афкори иrтисодb аз он ша[одат меди[ад, ки шо[ Асири Шамшиадат I сол[ои 1813–1781 пеш аз милод дар кишвари худ ба uалла, равuан ва пашм нарх[ои устувори давлатb xорb кардааст .
Аз эxодиёти адибони классики форсу тоxик то имрeз доир ба нарх байт[ои зиёде то замони мо расидаанд, ки аз таърихи кe[ани он, а[амият ва мавrеи устувори нарх дар иrтисодиёти хонадорb ша[одат меди[ад.

Нархи матое, ки фаровон бувад,
Гар ба масал xон бувад, арзон бувад.

Сухан[ои мутафаккири бузург Сайидо, ки нисбат ба нарх гуфта шудаанд, а[амияти иrтисодии худро дар шароити муосир низ ниго[ доштаанд:

Аён шуд ба як бор rа[т дар xа[он,
Чу ма[ нархи нон рафта ба осмон.

Байт[ои овардашуда аз а[амияти иrтисодию иxтимоии нарх ша[одат меди[анд. Маф[уми нарх ба мардуми тоxик аз rадимулайём наздику оинаи рeзгор буд.
Имконияти истифодабарии нарх дар системаи исте[солоти хоxагии иrтисоди бозоргонb ни[оят са[е[ мебошад. Вай [амчун маф[уми махсус дар та[лили xараён[ои мухталифи иrтисодb барои ошкор кардани захира[ои мавxуда, муайян намудани ро[[ои самаранок сафарбаркунии захира[о ва таъмини самт[ои пешравии тараrrиёти иrтисодb истифода бурда мешавад.
Нарх на тан[о маф[уми иrтисодист, балки вай дорои а[амияти маънавию ахлоrb мебошад. Дар маф[ум[ои маънавию ахлоrии худ нарх rадру rимат, [урмату э[тиром, маrом ва мартабаро ифода менамояд. Тавассути нарх rадру rимати дeстb, [амдардию [амxонb, обрe ва иззати инсонb инъикос меёбад.
Суханони Низомии Ганxавb имрeз [ам а[амияти маънавию ахлоrии худро гум накардаанд:
Чун ман нархи касонро бишканам соз,
Касе нархи маро [ам бишканад боз.

Мероси адабии форсу тоxик низ аз он ша[одат меди[ад, ки адибон, мутафаккирон ва олимони маъруфи форсу тоxик тавассути нарх дар замон[ои гуногуни тараrrиёти иrтисодb сухан[ои дорои маънавию ахлоrb из[ор намудаанд. Омeзиши аrида[ои он[о а[амиятнок ва мувофиrи маrсад буда, мавзeи мустаrилонаи фанро ташкил меди[ад.

1.3. Маrсад, наrш ва вазифа[ои фан

Маrсади омeзиши фанни нархгузорb аз ба[о додан ба инкишофёбии xараён[ои иrтисодb дар мар[ила[ои гуногуни такрористе[солкунb иборат аст.
Нархгузорb [амчун фанни илмомўз дар доираи иrтисоди бозоргонb мавrеи асосиро ишuол намуда, дар тараrrиёти он наrши му[им мебозад.
Ба наrши нарх ва тарофа[ои хидматрасонb дар системаи исте[солоти иrтисоди бозоргонии Xум[урии Тоxикистон ба таври зерин ба[о дода мешавад.
Фаrат ба воситаи нарх (тарофа) ба хароxоти xамъиятии исте[сол ва фурeши ма[сулот, натиxаи молиявии исте[солот ба[о дода, самаранокии исте[солоти иrтисоди бозоргонb муайян мегардад, Дигар ягон маф[уми иrтисодb ин вазифаро иxро карда наметавонад. Дар ин амалиёт нарх ба сифати воситаи асосии rабули rарордод оид ба идораи исте[солот истифода мешавад. Тавассути он маълумот барои ба[о додан ба самаранокии иrтисодии исте[сол ва фурeши ма[сулот, муайян намудани стратегияи пешравии тараrrиёт, бастани шартнома[ои манфиатнок, инкишофи робита[ои иrтисодb ва зиёд кардани [аxми фоида тайёр мегардад, ки вай дар оянда барои rабули rарордоди оrилона дар корхона асос мешавад.
Тибrи нарх ба фаъолияти иrтисодии корхона[ои гуногун моликият ва мухталифсо[а, аз он xумла, давлатb, xамоавb, кооперативb, хусусb, иxоравb, муштарак, са[[омb ва амсоли он[о ба[о дода мешавад. Дар ин наrши худ нарх ба сифати фишанги [авасмандгардонии иrтисодb истифода меёбад. Нарх ба мисли дигар восита[ои [авасмандгардонии иrтисодb, яъне музди ме[нат, мукофот ва фоида rудрати ма[сулот исте[солкунандаро барои паст кардани хароxот, баланд бардоштани сифат, сарфакорона истифода бурдани захира[о ва бе[тар кардани xи[ат[ои истеъмолии ма[сулот сафарбар менамояд.
Нарх, инчунин, дар сифати мавзeи идораи иrтисоди бозоргонb наrши му[имеро иxро мекунад. {укумат дар доираи нарх[ои танзимшаванда сат[ ва дараxаи он[оро таuйир меди[ад, таносуби нарх[ои мухталифро ниго[ медорад ва тартиби амали нарх[о (тарофа[о)-и озод амалкунандаро муайян менамояд.
Нарх инкишофи [амаи мар[ила[ои такрористе[солкунb, ба монанди исте[сол, таrсимот, мубодилот ва истеъмолотро [авасманд карда, он[оро ба [амдигар мепайвандад. Вай муносибат[ои молию пулиро инкишоф дода, равия[ои пешравии иrтисодии корхонаро муайян месозад ва барои ба самаранокии исте[сол ва фурeши ма[сулот ба[о додан истифода бурда мешавад.
Вазифа[ои фанни нархгузорb аз омeзиши асос[ои назариявb ва амалии нархгузории иrтисоди бозоргонb, амсоли ба нарх [амчун ба механизми идораи иrтисодиёт ба[о додан; дарк кардани механизми амали нарх дар бозори мол; азхуд кардани усул[ои нархгузорb; муайян намудани системаи нархи иrтисоди бозоргонb ва хусусият[ои бунёди бозори истеъмолb; омeзиши xараёни озодшавии нарх, механизми истифодаи нарх[ои танзимшаванда дар со[а[ои мухталиф, стратегия[ои нархгузорb, усули танзими давлатии нарх ва нархгузории xа[онb иборат аст.
{амин тавр, нарх дар доираи исте[солоти бозоргонии Xум[урии Тоxикистон мавrеи му[имро ишuол намуда, дар омeзиш, дарк ва та[лилу муайян намудани манбаъ[ои пешравии иrтисодb наrши асосї мебозад.

1.4. Мазмун (предмет)-и фан, мавзeи омeзиш ва алоrамандии он

Нархгузорb фанни илми иrтисодb буда, омeзиши он дар шароити муосир а[амияти махсус пайдо мекунад. Вай ба худ хос мазмун (предмет), усул ва мавзeи омeзиш дорад.
Фанни нархгузорb xараёни муайян намудани сат[, таuйирёбb, омeзиши rонуният[о ва усул[ои асоснок [исоб кардани нарх (тарофа[о) -ро дар давра[ои мухталифи такрористе[солкунb меомeзонд, ки он мазмуни фанро ифода менамояд.
Дар нархгузорb, [амчун фанни илми иrтисодb, наrши му[имро усули он ишuол менамояд, ки вай восита ва ро[[ои омeзиш, xараёни дарк кардан, та[лил ва аrидагузории нархгузориро дар бар мегирад.
Ба мавзeи нархгузорb xараёни асоснок муайян намудани нархи мол дар мар[ила[ои гуногуни такрористе[солкунї, амсоли исте[солот, таrсимот, мубодилот ва истеъмолот дохил мешаванд. Муайян кардани нархи мол дар доираи иrтисодиёти миллb, со[а[о, корхона ва исте[солоти ало[ида xараён мегирад, ки он[о мавзeи ало[идаи омeзиши нархро ташкил меди[анд.
Нархгузорb фаннест, ки бо [амаи илм[ои муосир, аз он xумла фалсафа, тиб, иrтисод ва монанди он[о алоrамандии бевосита дорад. Алоrамандии нархгузорb бо илм[ои муосири иrтисодb а[амияти махсус пайдо мекунад.
Ин фан бо назарияи иrтисод, макроиrтисод, микроиrтисод, иrтисоди амалb, [исобгирии бухгалтерb, [исобгирии воридот ва содироти ма[сулот, аудит, та[лили иrтисод, маркетинг, менеxмент, усул[ои иrтисод, риёзиёт, омор, молия ва rарз, иrтисодиёти со[а[ои мухталиф, со[ибкорb, андозбандb, сиёсати даромад ва музди ме[нат алоrамандии зич дорад.
{амаи масъала[ои иrтисодb аз нуrтаи назари нархгузорb омeхта, та[лил гардида ва ба[огузорb карда мешаванд.
Илова бар ин, фанни мазкур ба фаъолияти мухталифи иxтимоb ва иrтисодии корхона[о, [аёти маданию маишии а[олb дар оила, кeдакистон, боuча, мактаб, донишкада, донишго[ ва дигар ташкилот[ои таълимию тарбиявb алоrамандии бевосита дорад.
Тибrи ин алоrаманди[о ба мавrеи фанни нархгузорb дар доираи иrтисоди бозоргонb ба[ои муносиб додан мумкин аст. Масалан, асос[ои назарияви иrтисодиёт дар асари маш[ури К. Маркс «Капитал» («Сармоя») аз нуrтаи назари нарх ва нархгузорb тадrиr шуда, вобаста ба масъала[ои илмию назариявии нархгузорb тадrиrоти махсус дар доираи rонуни арзиш гузаронида шудааст. Дар китоби К. Р. Макконнелл ва С. Л Брю «Экономикс» омeзиши [амаи масъала[ои иrтисоди бозоргонb вобаста ба амалиёти нарх та[лил шудаанд.
Омўзиши масъалањои методологї ва назарявию амалии нархгузории иќтисоди бозоргонї мувофиќи талаботи стандарти давлатии тањсилоти касбии мутобиќ ба низоми кредитии таълим дар Љумњурии Тољикистон (Расми 2) ташкил гардидааст.

РАСМИ 2. АСОС ВА {УXXАТ{О ОИД БА ОМEЗИШИ
ФАННИ «НАРХГУЗОРB»

ЭЗО{:
1. Наrшаи таълим аз фанни «Нархгузорb» мувофиrи стандарти давлатии та[силоти олии касбии Xум[урии Тоxикистон тартиб дода шудааст.
2. Дар асоси наrшаи таълим барномаи таълимb, силлабус ва маљмааи таълимию методb тартиб дода мешавад.

Аминов И., Абдура[монов М., Маруфхоxаева {., Азимов А. X.
НАРХГУЗОРB. Китоби дарсb барои донишxeёни ихтисосњои иrтисодb. Нашри 2-юм, бо исло[у илова[о. Душанбе, «Ирфон», 2011

Савол[о барои худсанxии дониш ва муста[кам кардани маводи мавзeъ:
1. Маф[уми умумии нарх.
2. Нарх [амчун маф[уми иrтисод.
3. Маф[уми арзиш.
4. Маънои нархгузорb.
5. Мо[ияти нарх.
6. Нарх [амчун маф[уми тараrrиёти исте[солот.
7. Маrсади нархгузорb.
8. Наrши нархгузорb.
9. Вазифа[ои нархгузорb.
10. Мазмун (предмет)-и фанни нархгузорb.
11. Мавзeи омeзиши фанни нархгузорb.
12. Алоrамандии фанни нархгузорb бо дигар фан[о.


Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *


Уважаемые читатели! Просим вас, оставляя комментарии, уважать друг друга и не злоупотреблять свободой слова.
Администрация сайта будет удалять:
1. Комментарии с грубой и ненормативной лексикой.
2. Оскорбления, угрозы и непристойные высказывания.
3. Высказывания, разжигающие национальную, религиозную и прочую рознь и вражду.
4. Комментарии, содержащие другие нарушения законодательства и прав граждан.
5. Комментарии, рекламирующие и продвигающие другие веб-ресурсы, товары и услуги, а также комментарии, не имеющие отношения к дискуссии.

Пользователи, которые нарушают эти правила грубо или систематически, будут заблокированы.