Среда, Ноябрь 20Вместе создадим светлое будущее!


Моҳият ва вазифаи қоғазҳои қимматнок

Нақша:

Моҳияти қоғазҳои қимматнок
Вазифаи қоғазҳои қимматнок
I. Қоғазҳои қимматнок як намуди сарват ва боигарии одамон дар ҷомеа мешавад. Қоғазҳои қимматнок хеле гуногун ҳар хела буда, одамон онро дер боз васеъ истифода мебаранд.Моҳият ва вазифаи қоғазҳои қимматнок
Нақша:

Моҳияти қоғазҳои қимматнок
Вазифаи қоғазҳои қимматнок
I. Қоғазҳои қимматнок як намуди сарват ва боигарии одамон дар ҷомеа мешавад. Қоғазҳои қимматнок хеле гуногун ҳар хела буда, одамон онро дер боз васеъ истифода мебаранд.
Бояд қайд кард ки, қоғазҳои қимматнок худ аз худ арзиш надоранд. Лекин фаъолияти онҳо дар шароити муаяйн, ҳамчун манбаи даромад хизмат кардани онҳо ва харидуфурӯши озоди онҳо, ба онҳо қиммату қуввати қофӣ мебахшад.
Қоғазҳои қимматнок ин шакли мавҷудияти капитал, ки назар ба шаклҳои пулӣ, молӣ ва истеҳмолии ӯ қулайтар буда, ба ҷои худи ӯ дода мешавад ва дар бозор ҳамчун мол гардиш ёфта, фоида меорад.
Қоғазҳои қимматнок арзиши истеъмоли ба худ хосро дорад, кадоме, ки на дар мазмуни моддӣ, балки дар мазмуни ҳуқуқи молумулкии он инъикос меёбад. Ченаки арзиши истеъмоли қоғазҳои қимматнок сифатнокии он буда, дар се хусусияти он инъикос меёбад: бозоргирӣ, даромаднокӣ ва сатҳи хатар.
Бозоргирии қоғазҳои қимматнок ин ҳаҷми ҳуқуқи гузаштани қоғазҳои қимматнок аз як доронда ба дорандаи дигар бо шарти иҷрошавии ин ҳуқуқ мебарояд.
Даромад аз қоғазҳои қимматнок ин даромаде, ки дар давоми мӯҳлати муаяйн қоғазҳои қимматнок ба доранда меорад. Даромаднокии қоғазҳои қимматнок дар 2 шакли даромади он ифода меёбад: даромади ҳисобкарда шуда ва даромади дифференсиалӣ.
Даромади ҳисобкардашуда – ин даромаде, ки қоғазҳои қимматнок ҳамчун намояндаи капитали ҳақиқӣ ба доранда меорад.
Даромади дифференсиалӣ ин даромаде, ки қоғазҳои қимматнок ҳамчун капитали сохта ба дорандааш меорад, он дар натиҷаи фарқияти мусбии байни нархи фурӯ шва хариди қоғазҳои қимматнок ҳосил мешавад.
Сатҳи хатари қоғазҳои қимматнок бо номуаяйни баамалбарории ҳуқуқи қоғазҳои қимматнок вобаста мебошад.
II. Қоғазҳои қимматнок як қатор вазифаҳоро иҷро менамояд инҳо:

Ҳисоби пардохтӣ
Аз нав тақсимкунӣ
Афзоиши капитал
Қоғазҳои қимматнок якчанд хусусиятҳои ӯроб о пул наздик менамояд дорад.
Ин имконияти иваз ба пул дар шакли (харидуфурӯш, баргардонидан ба элемент ва ғайра). Вай метавонад дар вақти ҳисоб ҳамчун гарав монда шавад, якчанд сол нигоҳ дошта шавад ё беохир, ба мерос гузошта шавад, ҳадя карда шавад ва ғайра.
Дар аввал ҳамаи қоғазҳои қимматнок бароварда мешуданд дар шакли қоғази, ки ҳаминҳо номаш қоғар лекин қимматнок баромад, ҳамчун пули қоғази.
Қоғазҳои қимматнок арзиши асли ва арзиши бозори дорад.
Аммо дар солҳои охир шакли нави қоғазҳои қимматнок ин шакли беҳуҷҷати мебарояд.

Мавзӯи 2: Намудҳои қоғазҳои қимматнок ва
гурӯҳбандии онҳо

Асосан қоғазҳои қимматнок ба ду гурӯҳ ҷудо карда мешавад:

қоғазҳои қимматнок асоси
қоғазҳои қимматнок маҳсул
Қоғазҳои қимматнок асоси ин қоғазҳои қимматнок мебошад, ки дар асоси он ҳуқуқҳои молумулки ба ягон намуди актив асосан мол, пул, сармоя, моликият ё намудҳои гуногуни захираҳои табии дида мешавад.
Қоғазҳои қимматнок асосиро дар навбати худ ба 2 гурӯҳ ҷудо намудан мумкин аст.

қоғазҳои қимматноки ибтидои
қоғазҳои қимматнок дуюмдараҷа
1. Қоғазҳои қимматноки ибтидои дар асоси активҳо бароварда ва худи қоғазҳои қимматнок асоси онро ташкил намедиҳанд (аксия, облигатсия, вексел, гаравнома).
2. Қоғазҳои қимматнок дуюминдараҷа ин қоғазҳои қимматнок мебошад, ки дар асоси қоғазҳои қимматнок ибтидои бароварда мешавад (воронтҳо ба қоғазҳои қимматнок забонхати амонати).
Қоғазҳои қимматнок маҳсул ин шакли ғайри ҳуҷҷати ҳуқуқ ё ӯҳдадории молумулки мебошад, ки бо сабаби тағйирёби нархи қоғазҳои қимматнок ҳамчуе активӣ бирҷавӣ ба вуҷуд омодааст қоғазҳои қимматнок маҳсул дар асоси активи нархи бароварда мешавад. Аниқтараш ба нархи молҳо (одатан нархи молҳои бирҷави гандум, гӯшт, нефт, тилло) ва ғайра.
Ба қоғазҳои қимматнок маҳсул дохил мешавад:

Шартномаи фючери.
Опсионҳои озодгардишкунанда
Шартномаи форварди
Намудҳои асосии қоғазҳои қимматнок инҳо мебошад:
Аксия – ин пасандози ягона ба сармояи низомномавӣ ҷамъияти саҳҳоми мебошад.
Облигатсия (вомбаргҳо) ӯҳдадории ягонаи қарзи мебошад, ки бо шарти мӯҳлатнокӣ баргардони музднокӣ ё бемузд дода мешавад. Сертификати банки ин шаҳодатномаи озодонагардишкунанда оиди пасъандози депозити (амонатӣ) ба бонк мебошад, ки бо ӯҳдадории баргардонидани он баъди мӯҳлати муаяйн бо фоизи муқарар кардашуда дода мешавад.
Вексел – ӯҳдадории пули хатти қарзгиранда оиди баргардонидани қарз мебошад, ки шакл ва тартиби гардиши он аз тарафи қонун танзим карда мешавад.
Чек – супориши хаттии соҳиби чек ба бонк оиди пардохти маблағи дар чек қайд кардашуда ба шахси чекгиранда.
Коносомент – ҳуҷҷати (созишномаи) шакли стандарти (байналхалқӣ) оиди кашонидани бор, ки боркунии молро кашонидани онро ва ҳуқуқ барои гирифтани онро тасдиқ менамоед.
Варрант

Ҳуҷҷате, ки аз тарофи анбор ба дорандаи мол дар ин анбор ба сифати тасдиқнома дода мешавад.
Ҳуҷҷате, ки ба дорандаи худ ҳуқуқи харидорони аксияҳо ва облигатсияҳои ягон ташкилотро дар мӯҳлати муаяйни вақти аз рӯи нархи муаянкардашуда медиҳад.
Опсион – шартномае, ки мувофиқи он яке аз тарофҳо ҳуқуқии дар мӯҳлати муайни вақт харидани ( фурӯхтани) қоғазҳои қимматнокро аз тарофи дигар бо нархи муаяйнгардида ва ба додани музди муайян дорад.
Шартномаи фючерси – ин шартномаи стандарти бирҷавӣ оиди хоридан ё фурӯхтани активӣ бирҷавӣ баъди мӯҳлати муаяйн дар оянда бо нархи дар мавриди бастони созишнома муқараргардида мебошад.
Қоғазҳои қимматнок мӯҳлатнок – ин қоғазҳои қимматнок мебошад, ки мӯҳлати мавҷудиятишон муаяйн аст асосан қоғазҳои қимматнок (мӯҳлатнок ба се намуд ҷудо мешавад).

Кӯтоҳмуддат (то як сол)
Миёнамуддат (аз як сол то 10 сол)
Дарозмуддат (10 сол то 30 сол)
Қоғазҳои қимматнок беемӯҳлат – ин қоғазҳои қимматнок мебошад, ки мӯҳлати гардиши он маҳдуд карда нашудааст ва мӯҳлати пардохти он дар қоғазҳои қимматнок қайд нагардидааст.

Мавзӯъ 3: Саҳмия. Вомбарг. Қоғазҳои қоғазҳои давлатӣ Вексел ва дигар қоғазҳои қимматнок.

Нақша:

Саҳмия
Вомбарг
Қоғазҳои қимматнок давлатӣ
Вексел ва дигар қоғазҳои қимматнок
Саҳмия – ин қоғазҳои қимматнок ҳиссагии эмиссиони буда ба дорандаи худ ҳуқуқи гирифтани як қисми даромади ҷамъбасти саҳҳомиро дар шакли дивидент медорад.
Саҳмия ду намуд мешавад:
Оддӣ ва имтиёзнок дар навбати худ ин намуди саҳмия боғ ба ду намуд (:) мешавад яъне номӣ ва тақдимкунанда.
Соҳиб саҳҳомияи оддӣ ҳуқуқи овоздодан маҷлисҳои ҷамъияти саҳҳомӣ иштирок кардан ҳуқуқи гирифтани фоида дар намуди дивидент дар вақти барҳамхӯрии ҷамъияти саҳҳомии ҳуқуқи гирифтани қисми молумулки ҷамъияти саҳҳоми мебошад.
Соҳиби саҳмияи имтиёзнок ҳуқуқи овоз додан надорад. Имтиёзи доранда дар он аст, ки дар низомнома ҳатман андозаи муайяни дивидент дар вақти барҳамхӯрии ҷамъияти саҳҳомии, ки дар намуди пули ё фоиз ба нархи номиналии саҳмияи имтиёзнок навишта мешуд.
Саҳмияҳо ҳамчун ҳуҷҷати расми дорои реквизитҳои зерин мебошад.

Номи номгӯи коргоҳи ҷамъияти саҳҳоми ва ҷой ҷойгиршавии он.
Номгӯи қоғазҳои қимматнок (саҳмия)
Рақами тартиби он
Санаи барориш
Намуди саҳмия (одди ва имтиёзнок)
Арзиши номиналӣ
Номи доранда (саҳмия номӣ)
Ҳаҷми фонди устови дар рӯзи барориши саҳмия
Миқдори саҳмияҳои баровардашуда
Мӯҳлати пардохти дивидент
Имзои расми идоракунандаи ҷамъияти саҳҳоми
Мӯҳри ҷамъияти саҳҳоми
II. Вомбарг – ин қоғазҳои қимматнок, ки дар бораи муносибатҳои қарзи байни дорандаи он ва ташкилоте, ки онро баровардааст шаҳодат медоданд.
Вомбарг қоғазҳои қимматнок, ки эмиссиони буда ба дорандаи худ ҳуқуқи гирифтани фойда ва тартиби пардохте, ки элимент дар вақти барориш муаяйн мекунад, ва инчунин ҳуқуқ гирифтани арзиши номиналии он баъди гузаштани мӯҳлати қарз мебошад.
Ду шарти асосии вомбарг ин ӯҳдадории элимент мешавад, ки ӯ бояд маблағи дар вомбарг нишондодашударо ба дорандаи вомбарг баъди гузаштани мӯҳлати муаяйншуда надорад.
2. Ин ӯҳдадории элимент оиди пардохти даромад дар намуди фоиз аз арзиши номинали ба дорандаи вомбарг мешавад.
III. Вексел – ин ҳуҷҷати қарзие мешавад, ки дар он ҳаҷми маблағи қарз, мӯҳлати қарз, вақти адои он ва дигар ӯҳдадории байни қарзгиранда, қарздиҳанда нишон дода мешавад.Вексел қоғазҳои қимматнок эмиссиони буда ба дорандаи худ ҳуқуқи гирифтани суммаи дар вексел нишондодашударо дар вақти муаяйн ва ҷои муаяйн карда шуда мешавад.
Вексел дар шакли ҳуҷҷати вуҷуд дошта предмети ӯҳдадории вексел танҳо пул шуда метавонад.
Вексел ҳуҷҷати расми буда аз хусусиятҳои зерин иборат аст.

Нишонаи вексел
Суммаи вексел
Номгӯ ва суроғаи пардохткунанда
Мӯҳлати пардохт
Номгӯи маблағгиранда
Ҷои пардохт
Нишон додани сана ва ҷои тартиб додани вексел.
Имзои векселдиҳанда.
Дигар қоғазҳои қимматнок асоси ин сертификати бонки, чек, коносомент, шаҳодатномаи анбори ва гаравнома мебошад.

Мазӯи 4: Мафҳуми бозори қоғазҳои қимматнок.

Боз қоғазҳои қимматнок назар ба дигар бозорҳо (моли, асъорӣ) фарқияти кули дорад: дар бозори қоғазҳои қимматнок танҳо активӣ молиявӣ гардиш менамоед; сохтори бозори қоғазҳои қимматнок назар ба дигар бозор мукамал буда аз якчанд қисмҳо иборат аст; бозор қоғазҳои қимматнок бозори мутташаклил буда он дар назди иштирокчиёни худ ӯҳдадориҳо ва вазифаҳои муайянро дорад.
Вобаста ба ҷойгиршавии ин бозорҳо ба намудҳои зерин ҷудо карда мешавад;
1. Бозор қоғазҳои қимматнок байналхалқи ва миллӣ;
2. Бозор қоғазҳои қимматнокии миллӣ ва минтақавӣ;
3. Боз намудҳои муайяни қоғазҳои қимматнок;
4. Боз қоғазҳои қимматноки давлатӣ ва карпаративӣ: (ғайри давлат).
Боз қоғазҳои қимматнок аз рӯи хусусиятҳои зерин гурӯҳбанди карда мешавад:
1. Аз рӯи мӯҳлати истифодабарии олотҳои молиявӣ:
а) бозор қоғазҳои қимматнок кӯтоҳмуддат то 1 сол;
б) бозор қоғазҳои қимматнок дарозмуддат зиёда аз 1 сол.
2. Аз рӯи характери муомилот:
а) бозори аввала
б) бозори дуюминдараҷа
3. Аз рӯи намуди қоғазҳои қимматнок бозор қоғазҳои қимматнок дигаргун сохта мешавад:
а) қоғазҳои қимматнок давлатӣ;
б) қоғазҳои қимматнок, ки аз тарафи муассисон қарзӣ ва дигар шахсони ҳуқуқи бароварда мешавад.
Бозор қоғазҳои қимматнок як қатор вазифаҳоро ба ҷо меорад, ки онро шартан ба ду гурӯҳ тақсим кардан мумкин аст:
1. Вазифаи умумибозори, ки одатан барои ҳар як бозор хос мебошад.
2. Вазифаи махсус, ки бозори қоғазҳои қимматнок – ро аз дигар бозорҳо фарқ мекунонад.
Ба вазифаи умумибозори онҳо дохил мешавад:
а) вазифаи тиҷоратӣ, ки бо мақсади гирифтани фоида аз амалиёти зерин гузаронида мешавад;
б) вазифаи нархгузори, ки гузоштани нархи, бозори ҳаракати мунтазами он ва пешгӯи нархро таъмин месозад;
в) вазифаи ахборотӣ, ки иштироккунандагони худро бо ахборотҳои бозори оиди объектҳои савдо ва иштирокчиёни он бохабар месозад;
г) вазифаи танзимотӣ, ки бо воситаи он бозор қоғазҳои қимматнок шартҳои онро ва иштирок кардан дар он, ҳал кардани муҳолимон байни савдогарон ва органҳои идоракуниро тартиб медиҳад.
Ба вазифаи махсуси бозори қоғазҳои қимматноки зерин дохил мешавад:
а) Вазифаи аз нав тақсимкунии воситаҳои пулӣ аз дорандаҳои капитали пассив ба дорандаи капитали актив;
б) вазифаи суғуртаи хатари нархӣ ва молиявӣ ё хедҷкунонӣ.
Вазифаи аз нав тақсимкунии воситаи пулӣ бо воситаи барориш ва муомилоти қоғази қимматнок амалӣ гардонида мешавад. Он тақсимшавии воситаҳоро байни соҳаҳои фаъолият, байни территорияҳо ва шаҳрҳо, байни аҳолӣ ва истеҳсолот – яъне дар вақти захираҳои шахсӣ шакли истеҳсолиро гирифтан, инчунин тақсимшавии воситаҳои байни давлат ва дигар шахсони юридикиву фардҳо дар ҳолати маблағгузории камбудиҳои буҷа ифода мекунанд.
Ҳамин тавр, вазифаи аз нав тақсимкуниро ба 3 гурӯҳ тақсим менамояд.
– аз нав тақсимкунии воситаи пулӣ байни соҳаи фаъолияти бозорӣ;
– гузаронидани захираҳои пулии аҳолӣ аз шакли ғайриистеҳсолӣ ба шакли истеҳсолӣ;
– маблағгузории камбудиҳои буҷа дар асоси ғайриинфелетсионӣ, яъне бе барориш ба муомилот воситаҳои пули иловагӣ.
Вазифаи суғуртаи хатари нархӣ ва молиявӣ ин истифодабарии олотҳои бозори қоғазҳои қимматнок барои ҳимоя кардани дорандаҳои актив аз тағйиротҳои манфии нарх, арзишнокӣ ва даромаднокии ин активҳо мебошад. Ин вазифаро инчунин шартан вазифаи хедҷкунонӣ номидан мумкин аст.
Моҳияти хедҷкунонӣ дар бозори қоғази қимматнок аз нав тақсимкунии хатарҳо мебошад. Ин вазифа, вазифаи нисбатан нави бозори қоғазҳои қимматнок буда, бо воситаи он бозори қоғазҳои қимматнок устуворӣ ва аҳамиятнокии худро нисбатан мустаҳкам кард.
Ба қисмҳои таркибии бозори қоғазҳои қимматнок шаклҳои зерини бозорҳо дохил мешаванд:
1. Бозори якуминдараҷа ва дуюминдараҷа;
2. Бозори муташаккил ва номуташаккил;
3. Бозори бирҷавӣ ва ғайрибирҷавӣ;
4. Бозори анъанавӣ ва компутеркунонидашуда;
5. Бозори кассавӣ ва фаврӣ.
1. Бозори аввали ин бозоре мебошад, ки барориши қоғазҳои қимматнокро ба муомилот ва харида шудани онро аз тарафи дорандаи аввалин таъмин месозад.
Бозори дуюминдараҷа бозоре мебошад, ки дар он қоғазҳои қимматнок пештар баровардашуда, муомилот карда, маҷмӯи амалиётҳоро бо ин қоғазҳои қимматнок ифода мекунанд. Дар натиҷа гузориши ҳуқуқи соҳибият ба ин қоғазҳои қимматнок аз як доранда ба дорандаи дигар амалӣ гардонида мешавад.
2. Бозори муташаккили қоғазҳои қимматнок аз рӯи тартиби мустаҳками муайян карда шуда муомилот мекунанд, ки ҳамаи тарафҳои фаъолияти бозор ба танзим дароварда мешавад.
Бозори номуташаккил бошад, иштирокчиён ҳамаи масъалаҳои хариду фурӯшро мустақилона ҳал мекунанд.
3. Бозори бирҷавӣ онро ифода мекунанд, ки савдо бо қоғазҳои қимматнок дар бирҷаи фонди гузаронида мешавад. Бо вуҷуди ин қисми зиёди намудҳои қоғазҳои қимматнок дар савдои берунибирҷавӣ муомилот мекунанд. Агар бозори бирҷавӣ, бозори муташаккил ҳисоб ёбад, бозори берунбирҷавӣ бозори муташаккил ва номуташаккил ҳисоб меёбад.
4. Бозори анъанавӣ ин шакли анъанавии савдо бо қоғазҳои қимматнок мебошад, ки харидор ва фурӯшанда дар ҷои муайян вохӯрӣ карда, савдои оммавӣ мегузаронанд.
Бозори компутеркунонидашуда ин шакли гуногуни савдои қоғазҳои қимматнок бо истифодабарии шабакаҳои компутерӣ ва воситаҳои алоқаи муосир мебошад.
5. Бозори кассавӣ бозоре мебошад, ки дар он шартномаҳои басташуда фаврӣ иҷро карда мешавад.
Бозори фаврии қоғазҳои қимматнок бозоре мебошад, ки иҷрошавии хариду фурӯш ба якчанд моҳ пас гузошта мешавад.

Мавзӯи 5. Бирҷаи фондӣ ва ташкили бозори беруназбирҷавӣ

Нақша:
1. Мақсад ва вазифаи бирҷаи фондӣ
2. Аъзоёни бирҷаи фондӣ
3. Бозори фондии ғайри бирҷавӣ
1. Фонди бирҷавӣ ин муносибати иштирокчиёни бозори қоғазҳои қимматнок ташкилкунандагони хариду фурӯш, яъне «бевосита муносибат кардани ҳуқуқи граҷдании хариду фурӯши қоғазҳои қимматнок». Аз рӯи ҳуқуқи бирҷаи фондӣ наметавонад якҷоя фаъолият аз рӯи ташкили савдои қоғазҳои қимматнок бо дигар намуди фаъолияти касбӣ дар бозори қоғазҳои қимматнок ғайр аз депозиторӣ ва клирингӣ.
Депозиторӣ – ин ташкилотҳое, ки хизмат мерасонанд аз рӯи нигоҳдории сертификати қоғазҳои қимматнок ва баҳисобгирии ҳуқуқи соҳибият ба қоғазҳои қимматнок мебошад.
Клиринг – ин қисми созишнома буда, дар он ӯҳдадориҳои тарафайн муайян карда мешавад. Клиринг аз маҷмӯи амалиётҳои ҳисоби оиди созишнома мебошад, ки аз тарафи ташкилотҳои махсус гардонида мешавад.
Бинобар ҳамин мақсад ва вазифаи ишғоли бирҷаи фонди дар бозори қоғазҳои қимматнок ҳамчун иштирокчиёни ӯ мебошад.
Ҳамчун ташкилотҳои бозори қоғазҳои қимматнок бирҷаи фондӣ аз аввал махсусан иҷрокунии талаботҳои зарурӣ барои идора кардани таъсирнокии савдо, аммо аз рӯи ташаккулёбии бозор мақсади он на дар ташкилоти савдо, балки дар хизматрасонӣ мебошад. Аз аввал бирҷаи фондӣ барои он сохта мешуд, ки васеъ дастгирӣ кардани соҳаи савдои қоғазҳои қимматнок ва таъмини нигоҳдории манфиати иштирокчиёни ӯ мебошад.Вексел қоғазҳои қимматнок эмиссиони буда ба дорандаи худ ҳуқуқи гирифтани суммаи дар вексел нишондодашударо дар вақти муаяйн ва ҷои муаяйн карда шуда мешавад.
Вексел дар шакли ҳуҷҷати вуҷуд дошта предмети ӯҳдадории вексел танҳо пул шуда метавонад.
Вексел ҳуҷҷати расми буда аз хусусиятҳои зерин иборат аст.

Нишонаи вексел
Суммаи вексел
Номгӯ ва суроғаи пардохткунанда
Мӯҳлати пардохт
Номгӯи маблағгиранда
Ҷои пардохт
Нишон додани сана ва ҷои тартиб додани вексел.
Имзои векселдиҳанда.
Дигар қоғазҳои қимматнок асоси ин сертификати бонки, чек, коносомент, шаҳодатномаи анбори ва гаравнома мебошад.

Мазӯи 4: Мафҳуми бозори қоғазҳои қимматнок.

Боз қоғазҳои қимматнок назар ба дигар бозорҳо (моли, асъорӣ) фарқияти кули дорад: дар бозори қоғазҳои қимматнок танҳо активӣ молиявӣ гардиш менамоед; сохтори бозори қоғазҳои қимматнок назар ба дигар бозор мукамал буда аз якчанд қисмҳо иборат аст; бозор қоғазҳои қимматнок бозори мутташаклил буда он дар назди иштирокчиёни худ ӯҳдадориҳо ва вазифаҳои муайянро дорад.
Вобаста ба ҷойгиршавии ин бозорҳо ба намудҳои зерин ҷудо карда мешавад;
1. Бозор қоғазҳои қимматнок байналхалқи ва миллӣ;
2. Бозор қоғазҳои қимматнокии миллӣ ва минтақавӣ;
3. Боз намудҳои муайяни қоғазҳои қимматнок;
4. Боз қоғазҳои қимматноки давлатӣ ва карпаративӣ: (ғайри давлат).
Боз қоғазҳои қимматнок аз рӯи хусусиятҳои зерин гурӯҳбанди карда мешавад:
1. Аз рӯи мӯҳлати истифодабарии олотҳои молиявӣ:
а) бозор қоғазҳои қимматнок кӯтоҳмуддат то 1 сол;
б) бозор қоғазҳои қимматнок дарозмуддат зиёда аз 1 сол.
2. Аз рӯи характери муомилот:
а) бозори аввала
б) бозори дуюминдараҷа
3. Аз рӯи намуди қоғазҳои қимматнок бозор қоғазҳои қимматнок дигаргун сохта мешавад:
а) қоғазҳои қимматнок давлатӣ;
б) қоғазҳои қимматнок, ки аз тарафи муассисон қарзӣ ва дигар шахсони ҳуқуқи бароварда мешавад.
Бозор қоғазҳои қимматнок як қатор вазифаҳоро ба ҷо меорад, ки онро шартан ба ду гурӯҳ тақсим кардан мумкин аст:
1. Вазифаи умумибозори, ки одатан барои ҳар як бозор хос мебошад.
2. Вазифаи махсус, ки бозори қоғазҳои қимматнок – ро аз дигар бозорҳо фарқ мекунонад.
Ба вазифаи умумибозори онҳо дохил мешавад:
а) вазифаи тиҷоратӣ, ки бо мақсади гирифтани фоида аз амалиёти зерин гузаронида мешавад;
б) вазифаи нархгузори, ки гузоштани нархи, бозори ҳаракати мунтазами он ва пешгӯи нархро таъмин месозад;
в) вазифаи ахборотӣ, ки иштироккунандагони худро бо ахборотҳои бозори оиди объектҳои савдо ва иштирокчиёни он бохабар месозад;
г) вазифаи танзимотӣ, ки бо воситаи он бозор қоғазҳои қимматнок шартҳои онро ва иштирок кардан дар он, ҳал кардани муҳолимон байни савдогарон ва органҳои идоракуниро тартиб медиҳад.
Ба вазифаи махсуси бозори қоғазҳои қимматноки зерин дохил мешавад:
а) Вазифаи аз нав тақсимкунии воситаҳои пулӣ аз дорандаҳои капитали пассив ба дорандаи капитали актив;
б) вазифаи суғуртаи хатари нархӣ ва молиявӣ ё хедҷкунонӣ.
Вазифаи аз нав тақсимкунии воситаи пулӣ бо воситаи барориш ва муомилоти қоғази қимматнок амалӣ гардонида мешавад. Он тақсимшавии воситаҳоро байни соҳаҳои фаъолият, байни территорияҳо ва шаҳрҳо, байни аҳолӣ ва истеҳсолот – яъне дар вақти захираҳои шахсӣ шакли истеҳсолиро гирифтан, инчунин тақсимшавии воситаҳои байни давлат ва дигар шахсони юридикиву фардҳо дар ҳолати маблағгузории камбудиҳои буҷа ифода мекунанд.
Ҳамин тавр, вазифаи аз нав тақсимкуниро ба 3 гурӯҳ тақсим менамояд.
– аз нав тақсимкунии воситаи пулӣ байни соҳаи фаъолияти бозорӣ;
– гузаронидани захираҳои пулии аҳолӣ аз шакли ғайриистеҳсолӣ ба шакли истеҳсолӣ;
– маблағгузории камбудиҳои буҷа дар асоси ғайриинфелетсионӣ, яъне бе барориш ба муомилот воситаҳои пули иловагӣ.
Вазифаи суғуртаи хатари нархӣ ва молиявӣ ин истифодабарии олотҳои бозори қоғазҳои қимматнок барои ҳимоя кардани дорандаҳои актив аз тағйиротҳои манфии нарх, арзишнокӣ ва даромаднокии ин активҳо мебошад. Ин вазифаро инчунин шартан вазифаи хедҷкунонӣ номидан мумкин аст.
Моҳияти хедҷкунонӣ дар бозори қоғази қимматнок аз нав тақсимкунии хатарҳо мебошад. Ин вазифа, вазифаи нисбатан нави бозори қоғазҳои қимматнок буда, бо воситаи он бозори қоғазҳои қимматнок устуворӣ ва аҳамиятнокии худро нисбатан мустаҳкам кард.
Ба қисмҳои таркибии бозори қоғазҳои қимматнок шаклҳои зерини бозорҳо дохил мешаванд:
1. Бозори якуминдараҷа ва дуюминдараҷа;
2. Бозори муташаккил ва номуташаккил;
3. Бозори бирҷавӣ ва ғайрибирҷавӣ;
4. Бозори анъанавӣ ва компутеркунонидашуда;
5. Бозори кассавӣ ва фаврӣ.
1. Бозори аввали ин бозоре мебошад, ки барориши қоғазҳои қимматнокро ба муомилот ва харида шудани онро аз тарафи дорандаи аввалин таъмин месозад.
Бозори дуюминдараҷа бозоре мебошад, ки дар он қоғазҳои қимматнок пештар баровардашуда, муомилот карда, маҷмӯи амалиётҳоро бо ин қоғазҳои қимматнок ифода мекунанд. Дар натиҷа гузориши ҳуқуқи соҳибият ба ин қоғазҳои қимматнок аз як доранда ба дорандаи дигар амалӣ гардонида мешавад.
2. Бозори муташаккили қоғазҳои қимматнок аз рӯи тартиби мустаҳками муайян карда шуда муомилот мекунанд, ки ҳамаи тарафҳои фаъолияти бозор ба танзим дароварда мешавад.
Бозори номуташаккил бошад, иштирокчиён ҳамаи масъалаҳои хариду фурӯшро мустақилона ҳал мекунанд.
3. Бозори бирҷавӣ онро ифода мекунанд, ки савдо бо қоғазҳои қимматнок дар бирҷаи фонди гузаронида мешавад. Бо вуҷуди ин қисми зиёди намудҳои қоғазҳои қимматнок дар савдои берунибирҷавӣ муомилот мекунанд. Агар бозори бирҷавӣ, бозори муташаккил ҳисоб ёбад, бозори берунбирҷавӣ бозори муташаккил ва номуташаккил ҳисоб меёбад.
4. Бозори анъанавӣ ин шакли анъанавии савдо бо қоғазҳои қимматнок мебошад, ки харидор ва фурӯшанда дар ҷои муайян вохӯрӣ карда, савдои оммавӣ мегузаронанд.
Бозори компутеркунонидашуда ин шакли гуногуни савдои қоғазҳои қимматнок бо истифодабарии шабакаҳои компутерӣ ва воситаҳои алоқаи муосир мебошад.
5. Бозори кассавӣ бозоре мебошад, ки дар он шартномаҳои басташуда фаврӣ иҷро карда мешавад.
Бозори фаврии қоғазҳои қимматнок бозоре мебошад, ки иҷрошавии хариду фурӯш ба якчанд моҳ пас гузошта мешавад.

Мавзӯи 5. Бирҷаи фондӣ ва ташкили бозори беруназбирҷавӣ

Нақша:
1. Мақсад ва вазифаи бирҷаи фондӣ
2. Аъзоёни бирҷаи фондӣ
3. Бозори фондии ғайри бирҷавӣ
1. Фонди бирҷавӣ ин муносибати иштирокчиёни бозори қоғазҳои қимматнок ташкилкунандагони хариду фурӯш, яъне «бевосита муносибат кардани ҳуқуқи граҷдании хариду фурӯши қоғазҳои қимматнок». Аз рӯи ҳуқуқи бирҷаи фондӣ наметавонад якҷоя фаъолият аз рӯи ташкили савдои қоғазҳои қимматнок бо дигар намуди фаъолияти касбӣ дар бозори қоғазҳои қимматнок ғайр аз депозиторӣ ва клирингӣ.
Депозиторӣ – ин ташкилотҳое, ки хизмат мерасонанд аз рӯи нигоҳдории сертификати қоғазҳои қимматнок ва баҳисобгирии ҳуқуқи соҳибият ба қоғазҳои қимматнок мебошад.
Клиринг – ин қисми созишнома буда, дар он ӯҳдадориҳои тарафайн муайян карда мешавад. Клиринг аз маҷмӯи амалиётҳои ҳисоби оиди созишнома мебошад, ки аз тарафи ташкилотҳои махсус гардонида мешавад.
Бинобар ҳамин мақсад ва вазифаи ишғоли бирҷаи фонди дар бозори қоғазҳои қимматнок ҳамчун иштирокчиёни ӯ мебошад.
Ҳамчун ташкилотҳои бозори қоғазҳои қимматнок бирҷаи фондӣ аз аввал махсусан иҷрокунии талаботҳои зарурӣ барои идора кардани таъсирнокии савдо, аммо аз рӯи ташаккулёбии бозор мақсади он на дар ташкилоти савдо, балки дар хизматрасонӣ мебошад. Аз аввал бирҷаи фондӣ барои он сохта мешуд, ки васеъ дастгирӣ кардани соҳаи савдои қоғазҳои қимматнок ва таъмини нигоҳдории манфиати иштирокчиёни ӯ мебошад. Мақсади якуми бирҷа ин додани ҷой барои бозор, яъне марказонидани ҷой барои рӯй додани хориду фурӯши қоғазҳои қимматнок (ҳам аввала ва ҳам дуюминдараҷа).
Мақсади дуюми бирҷа ин нишон додани таносуби нархи бирҷавӣ. Иҷрои ин мақсад мумкин аст агар бирҷа миқдори бисёри ҳам фурӯшанда ва ҳам харидорро ҷамъ карда пешкаши ҷои бозор барои онҳо дар куҷо онҳо метавонад вохӯранд на фақат барои ҳалли шарту шароити савдо балки барои нишон додани нарзи ҷоизи қоғазҳои қимматнок мебошад.
Мақсади сеюми бирҷа ин аккумуллияӣия кардани пулҳои мувоқатан озод ва мусоидатнамудани ҳуқуқи молумулки мебошад. Ҷалб кардани харидорони қоғазҳои қимматнок, бирҷа имконият медиҳад, ба эмитентон дар ивази ӯҳдадории молиявӣ гирифтани пули даркорӣ барои инвеститсия, яъне мусоидати молизасияи маблағи нав аз як тараф аз тарафи дигар зиёд кардани доираи мулкдорон мебошад.
Мақсади чоруми бирҷа таъмини кушоди савдо. Дар назар доштан лозим аст, ки бирҷа кафолат намедиҳад, ки сармоягузории қоғазҳои қимматнок ба шумо фоида меорад. Ҳамчун дивидент ва ҳамчун нархи курсии саҳмия, вале бирҷаи фондӣ кафолат медиҳад, ки иштирокчиёни савдо метавонанд маълумоти бисёри ахбороти дошта боша два доро будани адолатнокии ҳуқуқ барои ташкил кардани ақидаи худ дар бораи даромаднокии қоғазҳои қимматноки худ мебошад.
Мақсади панҷуми бирҷа ин таъмини арбитраҷӣ. Дар зери мафҳуми арбитраҷ фаҳмидан мумкин аст, ки иҷозати моҳияти бемонеаи баҳс мебошад. Он бояд муайян кард ки доираи шахсоне, ки ақсади гузаштаро иҷро мекунад ва инчунин ба қадри имкон додани ҷуброн ба тарафи зарардида мебошад.
Мақсади шашуми бирҷа таъмини кафолати иҷрои хариду фурӯш дар толори бирҷавӣ. Барои иҷрои ин мақсад дар бирҷа созишномаи махсус қабул карда мешавад, ки бартарафи истифодабарии калимаҳои махсус ва пешакӣ риоя кардани онҳо шарҳи қатъӣ медиҳанд: Муқаррар кардани ҷой ва усули савдо (толори бирҷавӣ, терминал, экран, телефон); ва инчунин гузоштани вақти хариду фурӯши иҷро шуда; талабкунии муайяни квалификасионӣ ба иштирокчӣ.
II. Бирҷаи фондӣ тааллуқ дорад ба бирҷаи пӯшида. Ин ба он мушоҳидот медиҳад, ки дар он савдо бо қоғази қимматнок фақат аъзоёни бирҷа карда метавонад. Бинобар ин онҳое фаъолияти ҳавасмандона доранд, ки машғули касбии қоғази қимматнок мебошад. Барои ҳамин ҳам дар қонуни Россия муқаррар карда шудааст, ки аъзоёни бирҷаи фонди ин саҳмдорон мебошанд. Мувофиқи меъёрҳои дар боло қайд шуда аъзоёни бирҷа шуда метавонад, органи иҷрокунандаи давлате, ки ба мақсади асосии онҳо дохил мешавад иҷрошавии амалиёт бо қоғазҳои қимматнок ва бонки тиҷоратӣ аъзои бирҷа шуда метавонад.
Талабот ба аъзоёни бирҷа ҷорӣ карда мешавад ҳам аз тарафи қонун ва ҳам аз тарафи худи бирҷа. Барои ҳамин ҳам дар қонун фақат талаботи умумӣ ҷорӣ карда мешавад.
Бирҷа имконият медиҳад ба аъоёни худ:
1. Иштирок кардан дар маҷлисҳои умумии бирҷа ва идоракунии ӯ.
2. Интихоб кардан ва интихобшуда будан аз тарафи органи идоракунӣ ва назоратӣ.
3. Истифода бурдан аз молумули бирҷа, доштани ахборот ва бо ҳар як хизмате, ки ӯ пешкаш мекунад
4. Хариду фурӯш дар толори бирҷа аз номи худ ва аз ҳисоби худ (иҷрои вазифаи дилерӣ) аз ном ва ҳисоби мизоҷ (иҷрои вазифаи брокерӣ).
5. Иштирок кардан дар вақти тақсимкунӣ ва гирифтани молумулк баъди барҳамхӯрии бирҷа.
Якҷоя бо ҳамин бирҷа муқаррар мекунад вазифаи аъзоёни бирҷаро:
1. Риоя кардани низомномаи бирҷа ва дигар ҳуҷҷати меъёрии дохили бирҷа;
2. Пардохтани пасандоз ва низоми пардохти иловагӣ, андоз ва усули дар устав буда ва ҳуҷҷати меъёрӣ;
3. Дар иҷрокунии фаъолияти ба бирҷа ёрӣ расонидан.
III. Маънои бирҷа ва бозори ғайрибирҷавӣ дар ташкили савдои қоғази қимматнок, муносибати онҳо дар ҳар гуна давлатҳо гуногунанд. Дар як давлат савдои ғайрибирҷавӣ роли асосиро мебозад, дар дигараш умуман мумкин нест. Айнан ҳамин вақт дар як қатор давлатҳо бисёри қоғазҳои қимматнок ғайрибирҷавӣ дар муомилот буданд.
Тараққиёти бештари бозори қоғазҳои қимматнок дар ИМА буд, ки бисёрии хариду фурӯш бо қоғазҳои қимматнок давлати ба воситаи экрани компутерӣ ё телефон, телекс ва бе миёнаравҳои бирҷа.
Қисми асосии қоғазҳои қимматнок давлатии ҳамин давлат вуҷуд дорад дар шакли навиштан дар китоб ва нигоҳдоштани маълумот дар бонки федералии захираҳо мебошад. Агар ин қоғазҳо фурӯхта шаванд, бонки федералии захиравӣ иҷроиши супоридани ҳуқуқи молумолкиро бо воситаи телеграф ё алоқаи телексӣ иҷро мекунад. Боз як алтернативон бозори бирҷавӣ дар ИМА ин тартиби беихтиёронаи автоматии котеровкаи миллии ассотсиатсияи дилерҳо бо қоғазҳои қимматнок ин НАСДАК ки ба вуҷуд омад ҳамчун бозори байнидилерӣ ба қайд гирифтанд, лекин котировка дар бирҷаи қоғазҳои қимматнок намекунанд. Дар зери ҳимояи ин ассотсиатсия дар ИМА аз соли 1971 вазифаи электронии бирҷаро иҷро мекунанд. Равиши монанд дар давлатҳои тараққӣ кардаи Ғарб ҳастанд. Гузоштани рақобати нави бирҷа ташкили шакли (механизм ва технологияи) савдои қоғазҳои қимматнок.
Мисол ташкили бозори компутерии ғайрибирҷавии савдо ин:
Системаи автоматии котировкаи миллии ассотсиатсияи инвеститсионии дилерии NASDAQ.
Системаи ғайри бирҷавии автоматии савдо дар Канада СОАТС.
Системаи автоматии котировка ва дилинги дар бирҷаи фондии Сингапур SESDAQ.
Системаи савдои Россия хариду фурӯши ғайрибирҷавии қоғазҳои қимматнок. Хусусияти аввали варианти «Портал»-қабули яке аз зерсистемаи Америка ғайрибирҷавии системаи савдо НАСДАК. Воситаи техники «Портал»-ро мутахассисони Россия мукаммал карданд ва система қабул карда номи ҳозираи худро гирифт. Системаи савдои Россия сохта шуд дар асоси ёрдами молиявии ҳокимияти ИМА.
Мавзӯи 6. Бозори қоғазҳои қимматноки ибтидоӣ
Бозори қоғазҳои қимматнок аввала ин бозоре мебошад, ки дар он қоғазҳои қимматнок аввал гардиш мекунанд. Барориши аввалаи қоғазҳои қимматнок мувофиқи тартиботи муайян гузаронида мешавад.
Асосан 2 намуди эмисияи аввалаи қоғазҳои қимматнок мавҷуд ҳаст:

1. Барориши кушода
2. Барориши пӯшида
Барориши кушодаи қоғазҳои қимматнок дар асоси фурӯши озоди қоғазҳои қимматнок ташкил ёфтааст.
Барориши пӯшида бошад, фурӯши қоғазҳои қимматнок маҳдуд аст.
Барориши кушодаи қоғазҳои қимматнок якчанд бартарӣ ва камбудӣ дорад, лекин новобаста ба ин миқдори бароришҳои кушод зиёд мебошад.
Бартарии он:
1. Имконияти дар мӯҳлати кӯтоҳ ва ба миқдори зиёд ҷамъовардани сармоя.
2. Мавҷудияти имкониятҳои гардиши озоди ин қоғазҳои қимматнок.
3. Имконияти баҳодиҳии бозори арзиши активӣ корхона.
Камбудиҳои он:
1. Зиёд гаштани хароҷотҳо оиди хизматрасонии сармояи кооперативӣ (асосан ин гуна хароҷотҳо барои корхонаҳои хурд вам иёна гарон мебошад).
2. Масъалаи нигоҳдории арзиши қоғазҳои қимматнок (нарх) дар бозори қоғазҳои қимматнок дуюминдараҷа мавҷуд аст.
3. Маҷбуран кушода додани баъзе ахборотҳои махфи корхона.
4. Самаранокии пасти ин гунна барориш барои корхонаҳои хурд ва миёна.
5. Аз даст додани назорат оиди гардиши қоғазҳои қимматнок, яъне оиди гузориши ҳуқуқҳои молумулкӣ.
Қоғазҳои қимматнок тартиботи муайяни барориш доранд, пеш аз ҳама ташкилот бояд барои барориши қоғазҳои қимматнок иҷозатнома дошта бошад, агар дар низомномаи ташкилот аллакай ин гунна ҳуқуқ нишон дода шуда бошад, он гоҳ ташкилот метавонад, бе иҷозатномаи махсус қоғазҳои қимматнокро барорад. Дигар талабот ба эмитент ин пешниҳоди проспекти эмиссия мебошад. Он ҳангоми барориши қоғазҳои қимматнок ва ҳамчунин ба қайдгирии қоғазҳои қимматнок пешкаш намуда мешавад. Проспекти эмиссия бояд ахборотҳои зеринро дар бар гирад:
1. Маълумотҳои асосӣ дар бораи эмитент;
2. Маълумотҳои молиявӣ оид ба ҳолати молиявии ташкилот;
3. Таснифоти умумии қоғазҳои қимматнок баровардашаванда.
Раванди барориши қоғазҳои қимматнок аз якчанд марҳилаҳо иборат аст:
1. Ба қайдгирии эмиссия аз тарафи вазорати молия ва бонки марказӣ.
2. Пешниҳод намудани проспекти эмиссия ва чоп намудани он.
3. Фурӯши қоғазҳои қимматнок (онро метавонад, худи эмитент иҷро намояд ё ба иштирокчии пуртаҷрибаи бозори қоғазҳои қимматнок фармояд).
4. Пешниҳод намудани ҳисобот ба идораҳои давлатӣ оиди ҷамъбасти барориши қоғазҳои қимматнок.

Мавзӯи 7. Бозори қоғазҳои қимматноки дуюминдараҷа

Бозори дуюминдараҷа бозоре мебошад, ки дар он қоғази қимматнок пештар бароварда шуда муомилот карда маҷмӯи амалиётҳоро бо ин қоғази қимматнок ифода мекунад. Дар натиҷа гузориш ҳуқуқи соҳибияд ба ин қоғази қимматнок аз як доранда ба дорандаи дигар амали гардонида мешавад.
Бозори дуюминдараҷа мешавад:

Номуташаккил ва бирҷавӣ
Муташаккил ва ғайрибирҷавӣ
Дар аксарияти давлатҳо бозори бирҷави гардиши асоси бисёрии қоғазҳои қимматнок (85%) дар ғайрибирҷави нисбатан қисми кам (15%) мебошад. Бо вуҷуди ин сифати зарури қоғази қимматнок бозори бирҷавӣ ҷалб карда мешавад, бинобар ин ҷараёни инкишофдодани бозори фондиро муайян менамояд.
Дар таърих бозори ғайрибирҷавӣ якум ба шакли муайян даровардани бозори қоғази қимматнок мебошад. Пайдоиши ӯ таалуқ дора ба саршавии асри XVIII. Якум намуди қоғази қимматнок дар ин бозор фурӯхташуда инҳо буданд: венсел, вомбар ва саҳмияҳо.
Дигар хусусиятҳои характерноки бозори ғайрибирҷавӣ инҳоянд:

Бисёрии фурӯшандаи қоғази қимматнок ё харидуфурӯши бонки тиҷоратӣ ва инвеститсионӣ, ширкати суғурта ширкати дилер ива брокер ива ғайра.
Надоштани курси ягона барои қоғази қимматнок якхела бо як элимент баровардашуда, будани ҳамшакли номенали ва хусусият.
Мавҷуднабудани маркази ягонаи харидуфурӯ шва баровардани методологияи ӯ.
МАВЗ+И 8. Бозори қоғазҳои қимматноки маҳсул

Нақша:
1. Моҳияти бозори қоғазҳои қимматнокии маҳсул
2. Шартномаи фючерсӣ
3. Шартномаи опсионӣ
I. Бозори қоғазҳои қимматнокии маҳсул гуфта чунин бозорро дар назар доранд, ки он танҳо қоғазҳои қимматнокии махсус гардиш менамояд. Мақсад онҳо ба даст овардани фоида ду ҳисоб тағирёфтани нархҳо ба активи бирҷавӣ мебошад, хусусиятҳои асосии қоғазҳои қимматнокии маҳсул чунин мебошад:
1. Нархи онҳо аз рӯи активи бирҷавие, ки асоси онро ташкил медиҳад муайян карда мешавад.
2. Шакли гардиши онҳо ба гардиши қоғазҳои қимматнокии одддӣ монанд мебошад.
3. Назар ба қоғазҳои қимматнокии асосӣ вақти гардиши қоғазҳои қимматнокиии маҳсул маҳдуд карда шудааст.
4. Қоғазҳои қимматнокии маҳсул назар ба қоғазҳои қимматнокии асосӣ новобаста аз сармоягузории хурд даромада калон медиҳад.
II. Шартномаи фючерсӣ ин шартномаи стандартии бирҷавӣ буда мувофиқи он ҳарду тарафи ин шартнома ӯҳдадории хариду фурӯши миқдори муайяни қоғазҳои қимматнок – ро нархи муайян баъди мӯҳлати муайян доранд. Асосан инчунин шартномаҳо дар бирҷаҳои молиявӣ баста мешавад.
Шартномаи фючерӣ ба шартномаи фороварди монанди дорад ва он мувофиқи тартиботу қоидаҳое, ки бирҷа муайян менамояд баста мешавад.
Стандарти шартномаи фючерӣ барои тезонидани вақти гузаронидани шартнома зиёд намудани миқдори он ва сода кардани ҳисоббаробаркуниҳо аз рӯи ин созишномаҳо мусоидат менамояд. Асосан намудҳои шартномаи фючерсӣ чунинанд:
Шартҳои фючерсӣ кӯтоҳмуддат.
Шартҳои фючерсӣ фоизи дарозмуддат
Шартҳои фючерсӣ ба индексӣ бозори молиявӣ
Шартҳои фючерсӣ ба қурби асъор.
Шартномаҳои фючерсӣ ба индекси молиявӣ ин чунин шартномаи стандарти мебошад, ки дар асоси он индексҳои активҳои биҷавӣ меистад. Вобаста ва тағироти ин индексҳо харидор ё фурӯшанда даромад мегирад.
III. Опсионҳои озодона гардишкунанда ин шартномаи озодона гардишкунанда ин шартномаи стандартии бирҷавӣ буда ба иштирокчиёни ин созиш аз як тараф ҳуқуқи харидан ё фурӯхтани активӣ бирҷавӣ баъди мӯҳлати муайяни вақт дар андозаи муайянгардида ва нархи муайян гардида медиҳад.
Аз дигар тараф ӯҳдадории оиди харидан ё фурӯхтани активӣ бирҷавӣ муайян карда мешавад. Асосан 2 намуди опсионҳо мавҷуд аст.
1. Опсионҳои харид (опсион колл)
2. Опсионҳои фурӯш (опсион пут)
1-ум намуд ба тарафи ҳуқуқдор ҳуқуқи харида гирифтанро медонад.

2-юм намуд шахси фурӯшанда ҳуқуқи фурӯхтан дорад ва харидор ӯҳдадории харидани қоғазҳои қимматнокро дорад. Мувофиқи ҳаҷму тарзи бастани шартномаҳои опсионҳо айнан намуди фючерсиро доранд. Дар асоси онҳо индексҳо яъне нархи мол нархи қоғазҳои қимматнок фоизи қарзӣ меистад

МАВЗ+И 9. Моҳият ва намуди созишномаҳо дар бозори қоғазҳои қимматнок
Накша :

тавсифи умумии созишнома бо когазхои кимматнок
намудхои созишнома бо когазхои кимматнок
муайян кардани даромадноки, нархи харид ва зарар оварии хариду фуруши бирҷави
Амалиёти бирҷавӣ – ин созишнома дар байни аъзоён ва муштарии доимии бирҷа мебошад, ки таркиби рӯйхатдарори ва дар китоби қайди бирҷа қайд кунондан лозим аст. Ба таври дигар гӯёи созишнома ин амалиёти харидуфурӯш бо қоғазҳои қимматнок мебошад. Дар вақти иҷрои созишнома бо қоғазҳои қимматнок бояд қайд кард, ки: Мақсади созишнома (яъне қоғазҳои қимматнок, ки харида ё фурӯхта мешавад): ҳаҷми созишнома (яъне ҳаҷми қоғазҳои қимматнок, ки харида ё фурӯхта мешавад); Нарх бо кадоме, ки созишнома баста мешавад;
Вақти иҷрои созишнома вақте, ки фурӯшанда пешниҳод карданаш лозим ва харидор қоғазҳои қимматнок –ро ба ӯҳдаи худ мегирад; вақти ҳисоби созишнома харидор бояд қоғазҳои қимматнок харидаашро пардозад. намудҳои гуногуни амалиёт вуҷуд доранд, ки ба якчан гурӯҳҳо тақсим мешаванд бо вобастагии:
1.Усули иҷрои созишнома тасдиқи ва ғайри тасдиқи;

2
Тартиби иҷрои созишнома бе миёнарав

ё бо воситаи миёнарав;

3.Вазъияти мизоҷ созиш яклухт ин амалӣ мешавад бо фармоиш барои инструктӣ инвестор ива созишичакона барои шасони воқеи (инвесторони алоҳида);
4.Ташкилоти иҷрои созишнома бирҷавӣ ва ғайри бирҷавӣ.
5.Аз рӯи андоза-калон ва хурд ин намуди созиш дар ҳар бирҷа ва ҳар давлат ҳаст. Мисол: дар Россия бо қонуни Россия созишномаи калон ин созиши якчанд созишҳо барои иҷрои ин намуди созишнома рухсати совети директорон зарур аст;
6.Аз рӯи мӯҳлат – кассавӣ ва фаврӣ.

Вобаста ба иҷрои параметри созишномаи фаврӣ тақсим мешавад ба:
а) Қатъӣ (оддӣ) ҳатман иҷро мешавад дар вақти созишнома буда ва бон архи дар созишнома нишондода шуда;
б) Созишномаи фаврӣ «бо бақия»

в) Созишномаи фаврӣ бо гарав;
Боз намуди дигари созишнома ин оддӣ ва спекулятивӣ.

Муайян кардани даромаднокии хариду фуруши сахмия дар бирҷа

Муайян кардани нархи харид аз руи даромади додашуда

Муайян кардани зарарнокии амалёти хариду фуруши когази кимматнок бо назардошти комиссия
Уб – зарарноки бо % солона;
У – зарар аз амалёт бо когазхои кимматнок;
З – харочот дар вакти харид;
t – вакти дар ихтиёр доштани когази кимматнок;

МАВЗ+И 10. Клиринг ва ҳисоббаробаркуниҳо аз рӯи созишҳо бо қоғазҳои қимматнок

Клиринг ин қисми созишнома буда дар он ӯҳдадориҳои тарафайн муайян карда мешавад. Клиринг аз маҷмӯаи амалиётҳои ҳисоби оиди созишнома мебошад, ки аз тарафи ташкилотҳои махсусгардонидашуда гузаронида мешавад. Лозимоти раванди клиринг ва ҳисобӣ аз ташкили бозорӣ қоғази қимматнок ва созишҳо вобаста аст. Шартномаи оддии бозорӣ аз се қисмҳои асосӣ иборат аст:

Бастани шартнома;
Ҳисоб намудани амалиётҳои созишнома;
Иҷроиши созишнома ва ӯҳдадориҳо.
Системаи клиринг аз болои иҷроиши ҳамаи қисмҳои созишномаҳо назорат бурда иҷроиши онҳоро таъмин менамояд. Асосан вазифаҳои клиринг инҳо мебошанд:

Таъмини раванди ба қайдгирии созишҳои бирҷавӣ басташуда.
Ба қайд гирифтани созишҳои басташуда аз рӯи бозорҳо иштирокчиёни бозор мӯҳлати иҷроиши созишҳо ва ғайра.
Гузаронидани амалиётҳои ҳисобу китоби аз болои созишҳои басташуда.
Ба ҳисоб гирифтани ӯҳдадориҳои тарафайни иштирокчиёни бозори молиявӣ
Таъмини кафолати иҷроиши амалиётҳои бирҷавӣ ва созишҳои бирҷавӣ.
Ташкили ҳисоббаробаркуниҳои пулӣ.
Таъмини тақвими активҳо аз рӯи созишномаи басташуда.
Асосан чунин гурӯҳбандии намудҳои клиринг ва ҳисобҳо мавҷудаст.

Гурӯҳбанди аз рӯи намуди моли бирҷавӣ
а) Клиринги бозори қоғази қимматнок.
б) Клиринги бозори шартномаҳои фҳюгерӣ.
2. Гурӯҳбанди аз рӯи дараҷаи марказонидашавӣ
а) Клиринги бирҷаи алоҳида.
б) клиринги байни бирҷавии миллӣ.
в) клиринги байналхақӣ.
3. Аз рӯи доираи хизматрасонӣ.
а) Клиринги байни аъзоёни палатаи клирингӣ.
б) Клиринг байни аъзоёни бирҷа.
Асосан ҳаногми ташкили клиринг ва ҳисобҳо аз рӯи принсипҳо амал менамояд.

Клиринг бояд аз тарафи муассисаи махсусгардонидашуда иҷро карда шавад. Он метавонад ташкилоти мустақили ҳуқуқи бошад (палатаи клиринг) ё ҳамчун зер гурӯҳи сохтори махсусгардонидашуда бирҷа бошад.
Талаботи нигоҳдории воситаҳои пулию молиявии мизоҷон ва миёнаравҳо (онҳо бояд, ки дар алоҳидагӣ нигоҳ дошта шавад).
Клиринг бояд танҳо дар вақти ба қайдгири созишномаҳои бирҷавӣ оғоз ёбад.
Иҷроиши клиринг аз рӯи вақт бояд муайян карда шавад.
Дар бирҷа бояд система ё қоидаи наролоту таъминоти иҷроиши созишномаҳо амал намояд.
Асосан раванди клиринги аз марҳилаҳои зерин иборат аст:

Ба қайдгирии созишнома дар бирҷа.
Тасдиқ намудани созишномаҳо аз ҳарду тараф.
Додани маблағҳо ва қоғази қимматнок аз тарафи брокер ба палатаи ҳисобии бирҷа.
Додани ин маблағҳо ва қоғази қимматнок аз тарафи палатаи ҳисобӣ ба маркази депозитарӣ.
Додани маблағҳо ва қоғази қимматнок аз мизоҷон ба брокер.
Ба қайдгирии қоғази қимматнок аз тарафи депозиторҳо ба номи соҳиби нав.
Баргаштани қоғази қимматнок ба палатаи ҳисобӣ.
Додани ин маблағҳо ва қоғази қимматнок ба брокерҳо.
Додани маблағҳо ва қоғази қимматаз тарафи брокерҳо ба соҳиби нав.
МАВЗ+И 11. Таҳлили бозори қоғазҳои қимматнок.

Таҳлили бозри фондӣ 2 равиши асосӣ дорад инҳо:
Таҳлили устувор ва таҳлили техникӣ.
Таҳлили устувор дар асоси санҷиши элимент: даромаднокии он, вазъият дар бозор (асоан аз рӯи ҳаҷми фурӯш), актив ва пассив, меъёри фонди барои сармояи хусусӣ ва дигар аломат, муайян кардани босамарии фаъолияти элимент. Барои таҳлил инҳоянд: баланс, ҳисобукитоб доир ба фоида ва зарар, ва эълонҳои ширкат.
Ғайр аз ин омӯхтани амалиёти ширкат, ҳайати азоёни идорашаванда (совети директорон) гузоштани омӯзиши маълумот дар бораи вазъияти кори дар соҳа барои истифодашудаи гурӯҳбандии соҳа бо мувофиқи фаъолияти кори ва бо инкишофи давра, инчунин сифатнокии таҳлили инкишофи соҳа, таҳлили бозор, ширкат баромад менамояд, ҳамчун харидор ё фурӯшанда. Ин татқиқот хеле меҳнатталаб буда рухсат медиҳад, ки хулоса барорем:
Баланд ё паст будани нархи қоғазҳои қимматнок бо муқоисаи нархи ҳақиқии он, фоидаҳои оянда ва ғайра.
Ҳамин тариқ бо ёрии таҳлили устувор пешбини шудани даромад кадоме, ки муайян мекунад арзиши ояндаи саҳмилро ва ҳамин тавр метавонад нарх таъсир кунад. Ин асос барои тайёр кардани тавсия ба мақсади харид ва фурӯш мебошад.
Таҳлили техникӣ баръакс пешниҳод мекарданд, ки ҳамаи беҳисобии сабабҳои устувор ҷамъбаст ва инъикос меёбад дар нархи бирҷаи фондӣ. Асосӣ мавқеъи таҳлили техникӣ иборат аз он, ки ба ҳаракати қурби бирҷавӣ инъикоси ҳамаи ахборот, кадоме, ки дар оянда нашр карда мешавад, дар ҳисоботи фирма ва объекти таҳлили устувор мебошад. Асоси объекти таҳлили техникӣ ин талабот ва пешниҳоди қоғазҳои қимматнок, динамикаи ҳаҷми амалиёти харид ё фурӯши он ва динамикаи қурбӣ мебошад.
Тарафдорони таҳлили техникӣ инкор мекунад, таъсири афзоиши даромаднокии ширкат ва ховари фаъолияти соҳибкорӣ ба арзиши саҳмия. Дар ҳақиқат ноустувории тези нархи саҳмия, мушоҳида мекунанд дар мисоли ватании бозори фоидӣ дида мешавад чӣ қадар калон мешавад фарқи байни даромад ва нархи ҳақиқиии бозор. Даромаднокии қоғазҳои қимматнок кадоме, ки муайян карда буданд аналитикони устувор муайян карда зарур аст. бо воситаи механизми бозори фондӣ. Дар ҷо ва фақат дар онҷо аз зери таъсири талабот пешниҳод муайян карда мешавад нарх ва ҳар кадом вазъияти конкретии арзиши мебошад, инъикос ё бад-«намунаи идеалии даромад» дар асоси таҳлили устувор. Лекин ин на ҳама фарқ иҷро мешавад.

МАВЗ+ЪИ 12. Намудҳои ҳарфҳо дар бозори қоғазҳои қимматнок.

Маблағгузори дар бозори қоғазҳои қимматнок метавонад, бе ҳавф бошад. Беихтиёрона ҳар кадом дар зери мафҳуми хавф, эҳтимолияти иҷронашудани веқеа аз таъмини миёнаи натиҷаро мефаҳмад. Лекин бо вуҷуди ин пешниҳод кифоя не барои бо муваффақият фаъолият кардани бозори муосир.
Ҳамаи маблағгузорӣ дар активҳои молиявӣ зимнан фаҳмида мешавад мувҷудияти баъзе ҳодисаҳои номусоид дар натиҷа:
-Даромади оянда метавонад ном шавад;
-Даромад гирифта намешавад;
-Эҳтимолияти аз даст додани қисми маблағгузори (аз маблағи умумии қоғази қимматнок).
Эҳтимолияти аз даст додани ҳамаи маблағгузориҳо.
-Аз даст додани даромад ва маблағи асосии қоғази қимматнок.
Хавфро ихитиёран ба 2 намуд ҷудо кардан мумкин аст.

Хавфи системавӣ
Хавфи ғайри системавӣ
I. Хавфи системавӣ ин пастнамудан дар давраи тағирёби ё зиёдшавии равияи сармоягузори. Хулоса, сатҳи хавфи системавӣ мумкин аст шуморидани аввали ҳамаи сармоягузориҳо барои қоғази қимматнок.
Тартиби хавфи системавӣ

Хавфи системавӣ
Хавфи таваррум

Хавфи тағирёбии қонунгузорӣ

Хавфи фоизи

Хавф дар бозори «Буқаҳо» ва «Хирсҳо»

Хавфи зиддиятҳои ҷангӣ

Хавфи таваррум дар вақти харидани қоғази қимматнок, маблағгузоранда ҳис мекунад имконияти таваррумро дар натиҷа даромади гирифтан маблағгузаранда аз қоғази қимматнок беқадршудан аз нуқтаи назари ҳақиқи харидор ва маблағгузаранда зарар мебинанд.
Хавфи тағирёбии қонунгузорӣ. Дар ҷамъият ҳама вақт имконияти тағирёбии қурб мавҷуд аст, асосан дар вақти интихоби призиденти нав, маҷлиси шӯро, Дума, ҳукумат ва ғайра. Пас имкониятҳои зерин ба миён меояд:
-Давлат инкор менамояд вазифаҳои пештар қабул кардаи қарори олоти фонди ё монондани иҷрои ин вазифаҳо.
-Азнаврӯйхаткунии барориши қоғази қимматнок
-Тағирдиҳии иқлими инвеститсионӣ дар вақти даровардани андози нав, харидуфурӯ шва дигар қонунҳо. Ин ховар зоҳир мешавад дар вақти тағир додани барои қонунбарори ва ислоҳоти қурб.
Хавфи фоизи Бозори молиявӣ дар натиҷаи ноустувории нархи бозори муайян карда мешавад, (т.е) тағирёфтани фоиз.
Хавф дар бозори «буқаҳо» ва «хирсҳо». Ҷудонопазир будани доираи бозори фонд ива ба вуҷуд омадани ивази давраи баланд шудани тренди бозори фонди (бозорои буқаҳо) ва пастшудани тренд бозори «хирсҳо». Пайдо шудани талаф, алоқадор бо тағирдиҳии мақсади ҳаракати бозор. Хавфи талаф аз пастшавии арзиши қоғази қимматнок алоқа дорад бо пастшавии умумии бозор.
Хавфи зиддиятҳои ҷангӣ. Ин пешниҳоди амалиёти ҳарбӣ, амалӣ кардан дар ҳамон ё дигар территория ва овардан ба риоя накардани вазифаҳои таъсис кардашудаи бозор ва фонди. Одатан давлат кори бирҷаро медорад, манъ кардани созишҳо бо қоғази қимматнок ва ғайра.
II. Хавфи ғайри системавӣ. Алоқадор бо хусусияти муайяни қоғази қимматнок муайян кардани оператори, кор кардан бо қоғази қимматнок, истифодаи системаи ҳисоббаробаркунӣ. Хавфи ғайрисистемавӣ ин ба талаботи барориш ва гардиш қоғази қимматнок вобаста аст.

Хавфи щайри системавц

Хавфи объекти сармояшаванда

Хавфи фосеь бо равияи сармоягузор

Хавфи селективц

Хавфи объекти сармояшаванда

Хавфи давлатц

Хавфи кифц

Хавфц

Хавфи молиявц

Хавфи минтаыавц

Хавфи муваффатц

Хавфи пардохт

Хавфи идоракунц

Хавфи соьавц

Хавфи клиринг

Хавфи амалиёт

Хавфи ыарзц

Хавфи интиыол

Хавфи пардохт накардани дивидент хавфе, ки бо ьолати инкишофи соьибкори алоыаманд

Хавфи асъорц

Хавфи бадалшаванда

Хавфи истеьсоли

Хавфи офатц

Хавфи бозоргири

Хавфи муассиса

Хавфи объекти сармоягузори асосан вобаста аз элимент ва муайян кардани сатҳи даромад ва қобилияти пардохти даромад аз қоғази қимматнок ҳамин тариқ хавфи объекти сармоягузори вобаста ба имконияти саршавии воқеаи иродаи тасодуфи ва маҳрум шудан аз сармоягузории қоғази қимматнок элимент.
Хавфи напардохтани дивидендҳо, хавфе, ки ба ҳолати инфиродии соҳибкор алоқаманд. Муайян карда мешавад бо 2 равиш:
Ҳуқуқи имконияти соҳибкор-сатҳи дивиденд, миқдори пардохт, оё соҳибкор ҳуқуқи овоз додан дорад дар вақти қарори масъалаҳои муҳим.
Вазъияти бозории саҳмия: шӯҳратмандии он, ҳаҷми барориш, барориши иловагӣ ва давомнокии он, таърихи гирдгардиш дар бозор.
Хавфи муассиса ин робита бо навъи санъати роҳбари рафтори муасиса дар бозор мебошад.
Хавфи идоракунӣ муайян карда мешавад бо воситаи менедҷероне, ки идоракунии муассисаро ӯҳдадоранд.
Хавфи бозоргири имконияти маҳрум шудан дар вақти ба амал барории қоғази қимматнок дар натиҷаи тағирёфтани баҳои сифати вай.

Хавфи қарзӣ хавфи он ки аз қоғази қимматнок баровардашуда маълум мегардад, ки он имконияти пардохт надорад.
Хавфи бадалшаванда дар вақти ивази вомбарг ё саҳмияи имтиёзнок ба саҳмияи оддӣ.
Хавфи офатӣ дар ҳолати маҳрум шудани сармоя ва ҳам молу мулк.
Хавфи давлатӣ хавфи сармоягузории қоғази қимматнок бо давлатҳои ноустувори фонди.
Хавфи соҳавӣ таҳлили хавиф соҳавӣ аз 3 қисм иборат аст.
1. Муқарар кардани давраи муҳими доира.
а) Соҳаи гирифторшудани доираи ноустувор.
б) Мубталошудани камтари доираи ноустувор.
в) Хизмати устувор.
г) Афзоиши тези соҳаҳои ҷавон
2. Муқарар кардани вазъияти муомилаи соҳавӣ дар доираи тиҷоратӣ ва дар шароити иқтисодиёти калон.
3. Сифати таҳлил ва пешгӯи кардани тарақиёти перспективаи соҳаҳо.
Хавфи техникӣ алоқадор бо хизматрасонии амалиёти қоғази қимматнок.

МАВЗ+И 13. Индекси бирҷавӣ

Инкишофи бозори фонд ива иқтисоди инъикос меёбад дар индекси фонди, умумияти нишондиҳандаҳои динамикаи қурби қоғази қимматнок мебошад. Ин санҷиши миёнаи қурби нархи саҳмия, миқдори муайяни ширкат, амалкунанда дар соҳаҳои фарқкунандаи иқтисодиёти миллӣ мебошад.
Ҳамин тариқ индекси фонди имконият медиҳад, ки вазъияти бозори фондиро дар давраи гузошта таҳлил карда, дар асоси ин таҳлил имконияти пешгӯи карданро дорад.
Таърихи индекси фонди аз охирҳои асри Х1Х сар мешавад. Якум индекс дар ИМА соли 1884 таъсис карда шуда буд. Инро дар аввал Чарлҳз Доу ба тариқи ҳисоби миёнаи арифметики қурби саҳмияи 11 ширкат ҳисоб мекунад. Аз соли 1928 сар карда инбексро аз рӯи 30 ширкат ҳисоб менамоянд ва ин номи Доу Дҷонсро гирифт.
Дар ИМА ғайр аз индекси Доу Дҷонс, ки ҳисоби миқдори зиёди индексҳо ҳастанд, якеи аз онҳо ин индекси «Стандарт энд пурс», ки ин ба ду тарз ҳисоб карда мешавад, бо саҳмияҳои 500 муассиса «Стандарт энд пурс»-500 ки бо таври зерин ҳисоб карда мешавад: 400 муассисаи истеҳсоли, 20-то нақлиётӣ, 40-то молиявӣ ва 40-то муассисаи комуналӣ. Ба ин индекс асосан саҳмияҳои муассисаҳои дар бирҷаи фондии Нҳю-Йорк ба рӯихатгирифташуда истифода мешавад.
Ба гуногунии индекси фонди нигоҳ накарда вайро бо 3 тарз ҳисоб мекунанд.

Методи миёнаи арифметики оддӣ

Методӣ миёнаи геометрӣ

Методи миёнаи арифметики боркашидашуда.
Абӯ

МАВЗ+И 14. Асосҳои сармоягузории кифӣ.

Таҷрибаҳои ҷаҳони нишон медиҳад, ки бозори фонди дар зери мафҳуми сармоягузори кифӣ фаҳмида мешавад, як навъи маҷмӯи қоғази қимматнок, ба шахсони ҳуқуқи ва воқеи таълуқ дошта баромад менамояд ҳамчун объекти яклухти вобаста. Маънои онро дорад, ки чӣ дар назди ташаккули кифӣ ва тағирёбии ояндаи таркиби ӯ ва сохти менеҷери-идоракуни-хавф даромад.
Мафҳуми киф ин беҳтар кардани шарту шароити сармоягузори илова кардани маҷмӯи қоғази қимматнок бо вуҷуди ин сифати сармоягузори, ки дастрас будани вазъияти алоҳидаи қоғази қимматнок, ки мумкин аст фақат дар вақти мувофиқати онҳо.
Ҳамин тариқ дар равиши ташаккули киф комёбшудани сармоягузории нав аз сифати тавсифи муқарраршуда. Кифӣ қоғази қимматнок олоте мебошад, ки бо ёрии он сармоягузоранда фароҳам меорад талаботи устуворӣ даромадро дар вақти хавфи.

Гурӯҳбандии киф бо вобастагии сарчашмаи даромад

Сарчашмаи даромад

Рушди ыурби нарх

Пардохти жорц

Рушди агресивии

Рушд ва даромади кифц

Даромади кифц

Рушди консервативии кифц

Кифи дучандаи муыараршуда

Даромаднокии мунтазами кифц

Рушди миёнаи киф

Баробар кардани кифц

Даромаднокии ыощазьо

Рушди кифц

Рушди кифӣ ташаккул меёбад аз саҳмияҳои ширкат қурби нархе, ки баланд мешавад. Нишонаи навъи ҳамин киф-ин рушдикапитали нарх бо якҷоя девиденти гирифта. Бо вуҷуди ин пардохти дивиденд дар ҳаҷми хурд муқаррар мешавад.
Рушди агресивии кифӣ ба баландшавии афзоиши капитал вобаста аст. Ба ин навъи киф дохил мешавад, саҳмияҳои ширкатҳои ҷавон ва зуд афзоишкунанда. Сармоягузории ин навъи киф хавфи зиёд дорад, лекин бо вуҷуди ин даромади зиёд меорад.
Рушди консервативии кифӣ ин навъи киф хавфи камтарин дорад. Асосан вай аз саҳмияҳои ширкатҳои машҳури калон иборат мебошад, аммо тавсифи он на он қадар баланд буда, лекин устувории суръати рушди қурби нарх мебошад. Ҳайати киф дар ҳолати устувор ва дар гузашти давраи дурудароз мемонад. Сармоягузории рушди консервативии кифӣ вобаста ба муҳофизати капитал мебошад.
Рушди миёнаи кифӣ дар ин навъи киф сармоягузории кифӣ агресивӣ ва рушди консервативӣ ҳаст. Ба ин навъи киф дохил мешавад боэътимодии қоғази қимматнок, ба мӯҳлати дурудароз ба даст овардан, хавфи асбобҳои фондӣ, ҳайати онҳо, такроран нав мешавад. Дар ҳамин вақт таъмин менамояд, рушди капитали миёнаро ва мӯътадилии дараҷаи хавф. Эътимодии қоғази қимматнок рушди консервативӣ, даромади қоғази қимматнок рушди агресивӣ.
Даромади кифӣ даромаде, ки аз рӯи фоиз ва дивиденд гирифта мешавад.
Даромади мунтазами кифӣ аз қоғазиқимматнок боэътимод иборат буда даромади миёна аз сатҳи хавфи камтарин.
Даромаднокии қоғазҳои кифӣ иборат аз вомбаргҳои ташкилотҳои даромаднокиашон баланд, қоғази қимматнок, ки даромади баланд меорад дар вақти сатҳи хавфи миёна.
Рушд ва даромади кифӣ боэътимоди барои пешгири кардани имконияти аз даст додан дар бозори фондӣ чӣ аз пастшавии қурби нарх ва дивиденд ва фоизи кам мебошад. Як қисми активи молиявӣ ба ҳамин киф дохил мешавад ба соҳибаш рушди капитали нархро меорад ва дигараш-даромад.
Кифи дучандаи муқарраршуда иборат аз қоғазҳое, ки ба дорандаи худ даромади баланд меорад дар вақти зиёдшавии сармояи капиталӣ. Дар ин ҷо он қоғази қимматнок дар назар дошта шудааст, ки сармоягузории фондии дутурафа муқаррар карда шудааст. Онҳо ду навъи саҳмияро мебароранд: навъи якум-даромади баланд меорад; навъи дуюм-афзоиши даромад. Тавсифи сармоягузории кифӣ муайян карда мешавад, аҳамияти қоғазҳои кифӣ.


Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *


Уважаемые читатели! Просим вас, оставляя комментарии, уважать друг друга и не злоупотреблять свободой слова.
Администрация сайта будет удалять:
1. Комментарии с грубой и ненормативной лексикой.
2. Оскорбления, угрозы и непристойные высказывания.
3. Высказывания, разжигающие национальную, религиозную и прочую рознь и вражду.
4. Комментарии, содержащие другие нарушения законодательства и прав граждан.
5. Комментарии, рекламирующие и продвигающие другие веб-ресурсы, товары и услуги, а также комментарии, не имеющие отношения к дискуссии.

Пользователи, которые нарушают эти правила грубо или систематически, будут заблокированы.