Воскресенье, Ноябрь 17Вместе создадим светлое будущее!


Низоми бонкӣ

Мафҳум ва моҳияти низоми бонкӣ. Бонк дар ҶТ ташкилоти давлатӣ, тиҷоратӣ ба ҳисоб меравад, ки барои ҷалб намудани амонатҳо ва дигар воситаҳои пулӣ бо мақсади истифодабарии он ба масқади қарздиҳӣ бо шарти баргардонидан, музднок, таъҷилӣ ва инчунин барои иҷроиши ҳисоббаробаркуниҳо бо хоҳиши миҷозон ташкил карда шуддаст…
Мавз=и 1. Тавсифи низоми бонкии Жумьурии Тожикистон
Наыша:
1. Мафьум ва моьияти низоми бонкц.
2. Рушди низоми бонкц ва омильои ба он таъсиррасонанда.
3. Бонки миллии Тожикистон – зинаи асосиии роьбарикунанда дар низоми бонкии Тожикистон.

Адабиёт
1.И.Т.Балабанов «Банки и банковское дело». Санкт –Петербург изд-во «Питер» 2002с – 256с.
2.О.И.Лаврущин «Банковский менеджмент». М: изд-во «Финансы и статистика» 2009c- 560с.
3. О.И.Лаврушин “Банковское дело” М: “Финансы и статистика” 2006с – 660с.
4. Ш. Раьимзода «Муомилоти пулц ва ыарз» ЭР-граф, Душанбе 2008.- 456с.

1. Мафьум ва моьияти низоми бонкц.
Бонк дар ЖТ ташкилоти давлатц, тижоратц ба ьисоб меравад, ки барои жалб намудани амонатьо ва дигар воситаьои пулц бо маысади истифодабарии он ба маысади ыарздиьц бо шарти баргардонидан, музднок, таъжилц ва инчунин барои ижроиши ьисоббаробаркуниьо бо хиьиши мизожон ташкил карда шуддаст. Бонк ьамчун шахси ьуыуыц баромад карда, фаъолияти худро дар асоси Конститусияи ЖТ, Ыонуни ЖТ «Дар бораи Бонки миллии Тожикистон», Ыонуни ЖТ «Дар бораи фаъолияти бонкц» ва дигир санадьои иытисодц меъёрии БМТ ва оинномаи худ фаъолият менамоянд. Бонкьо дар ЖТ дар асоси бонкц хусусц, тижоратц ва бо жалби сармояи хорижц метавонанд ташкил гарданд.
Мафьуми «низом» дар илми ьозира васеъ истифода мешавад. Истилоьоти «низом» ва «низоми бонкц» ба ьам алоыаманд буда, мафьуми васец ба ьаммуттаьидкунанда дорад:
• мажм=и унсурьо;
• кифоягии унсурьо;
• баьамалоыамандии унсурьо.

Мафьуми «низоми бонкц» асосатарин дар ом=зиши кори бонкц ва низоми иытисодц дар пуррагц муайян карда мешавад. Ин онро мефаьмонад, ки фаъолияти ьамаи бонкьо дар иытисодиёти бозорц дар алоьидаги набуда, оньо ба якдигар алоыаманданд. Ин алоыаманди дар ижроиши ьисоббаробаркунии бонкьо бо воситаи :
• муассисаьои ьисоббаробаркунии БМТ;
• бонки муросилотие, ки дар асоси бастани шартнома ижроиши ьисоббробаркуни гузаронида мешавад;
• бонкьои муросилотие, ки барои бурдани намуди ьисобьои муайян ва ижроиши пардохтьо =ьдадор карда шудаанд;
• марказьои клирингц – ташкилотьоии ыарздиьии щайрибонкии ижрокунандаи амалиётьои ьисоббаробаркунц.

Моьияти низоми бонкц – ин амалии арифметикц набуда, фаьмиш ва дарки васеъ дорад, зеро ьамаи унсурьоро ба худ гирифта, таркиби оньоро муайян мекунад:
• низоми бонкии марказц – таысимотц;
• низоми бонкии бозорц;
• низоми бонкии давраи гузариш.

2. Рушди низоми бонкц ва омильои ба он таъсиррасонанда.
Ба раванди рушди низоми бонкц якчанд омильои макроиытисодц ва сиёсц таъсир мерасонанд, ки иньо:
1. жиьати пешравии муносибатьои пулц – маьсулотц;
2. тартиби жамъияти ва иытисодц, маысаднокии таъмин намуда ва хусусиятьои ижтимоц;
3. асоси ыонуният;
4. фаьмишьои умумц дар бораи моьият ва наыши бонкьо дар иытисодиёт.
Бонкьо асосан амалиётьоро ижро мекунанд, ки хислати пулц дорад. Оньо маблащьоро жалб мекунанд, ыарзи пулц медиьанд, ьисоббаробаркунии пули наыдц ва щайринаыдц мегузаронанд.
Ба рушди низоми бонкц фаьмишьои умуми дар бораи моьият ва наыши бонк дар иытисодиёт таъсир мерасонад.
Бонкро як ыисми пешбарандаи иытисодиёт меноманд, зеро иытисодиёт – бонк, мафьумьои молия бе жамъият дар алоьидагц вужуд надорад. Боз дар рушди низоми бонкц ва наыши вай дар рушди иытисодц – ижтимоц мажм=и омильои дохилц ва берунц таъсир мерасонанд.
Омильои берунц – макроомил мебошад, ки мажм=и омильои ба ьам вобастагии дутарафаро муайян мекунад, ки ба панж гур=ьи асоси таысим мешавад:
• иытисодц;
• сиёсц;
• ьуыуыц;
• ижтимоц;
• форсмажорц.
Мажм=и омильои иытисодц муносибати ыарордоди иытисодиро бо иштироки бонкьо ифода мекунад. Рушди низоми бонкц бо таъсири омильо, ба монанди, андоз барои фоидаи бонкьо, кифоя набудани захираьо барои ижроиши амалиётьо, зарарнокии миыдоре аз ташкилотьои калон ьам миёна, паст будани даромади аьолц.
Ба омили сиёсц таъсиррасонанда ин маыомотьои давлатц ва жиьати идоракунии жумьуриявц, маьаллц, ки аз масъалаьои субъектони низоми бонкц ьалкунанда иборат аст: БМТ, ташкилотьои молиявии ыарздиьц, бонкьо, бонки молиявии хурд, фонд ва жамъиятьои ыарздиьц, ассосиатсияи бонкьо:
1. асоси ташкилии бужет;
2. асоси сиёсати пулц – ыарзц;
3. раванди асосии муосири андозбандц;
4. дар амалия жори намудани хожагидории миллц ва соьаьои алоьидаи он, ба фаъолияти бонкдорц, ба =ьдадориьои давлат ва тижорат дар назди жамъият.
Намуд ва методьои танзими ьуыуыии фаъолияти хожагидорц дар мажм=ъ ва бонкц дар алоьидагц ба фаъолиятбарии низоми бонкц таъсир мерасонанд. Устувории ыонуни ба ьалли масъалаьое, ки дар ин соьа мавжуд аст, ёри мерасонанд.
Омильои иытисодц, ьуыуыц ва сиёсц омили ижтимоц – психологиро муайян мекунанд. Ба ин омил дохил мешавад: боваринокии зиёди аьолц ба дуруст будани ислоьотьои иытисодц, ыонуни асъорц, андоз, божи гумрукц.
Форсмажорц ё ьолатьои номуайянй, ки заминжунбц, обхезц, тармафароц, бастани минтаыаи сарьад бо ьолатьои сиёсц ё жангц ва щ. дохил мешаванд, ки низоми ьисоббаробаркунц ва пардохтро мушкил мегардонад.
Ба омильои дохилц, ки ба низоми бонкц таъсир мерасонанд, мешаванд:
1. наыши БМТ дар низоми бонкдорц;
2. кордонии роьбири бонк ва коркунони бонк;
3. сифати хизматрасонц;
4. сатьи раыобати байнибонкц;
5. маысадьои танзими низоми бонкц;
6. ыоидаьои жо ба жошудаи бонкц;
7. с=йиистифода аз мансаб аз тарафи роьбар ва коркунони бонк ва щ.

3. Бонки миллии Тожикистон – зинаи асосиии роьбарикунанда дар низоми бонкии Тожикистон.
Дар асоси Конститутсияи Жумьурии Тожикистон ва Ыонуни ЖТ «Дар бораи фаъолияти бонкц», «Дар бораи бонки Миллии ЖТ», «Дар бораи танзими асъорц ва назорати асъорц» дар ЖТ ьамчунин бонки марказц – бонки эмиссионц Бонки Миллии ЖТ баромад мекунад.
Раиси Бонки Милли ва муовинони онро президенти ЖТ бо фармони худ ва розигии Мажлиси Олии ЖТ вазифадор мекунад ва ё озод мекунад.
Аз сабаби он, ки ба Бонки миллц ьамчун Бонки Марказц ьуыуыц ба гардиш баровардани пульои ыощазин ва танга, ташкил кардани гардиши самаранокии он ва дар ьолатьои зарурц аз гардиш гирифтани пул дода шудааст, Бонки Миллц Бонки эмиссионц номида мешавад, яъне ба ин бонк аз тарафи ьуыуыи монополии барориши пул дода мешавад. Дар минтаыаи ЖТ ягон дигар бонкьо ва ташкилотьои щайрибонкц ьуыуыи барориши пули миллиро надоранд. Бинобар ин Бонки Миллц дар назди Мажлиси Олии ЖТ ьисоботдиьанда буда, ба ьукумати ЖТ тобеъ намебошад.
Бонки Милли Тожикистон барои ба танзим даровардани низоми ыарзии пули жумьурц корьои зеринро басомон мерасонад:
– ыурби пули миллиро устувор нигоь дошта, онро аз ьар гуна хатарьо нигоь медорад.
– жиьати самаранокиц ва бефосилагии низоми ьисобу китоби байни бонкьои тижоратии ЖТ ва бонкьои хорижаро таъмин мекунад.
– барои низоми бонкии ЖТ-ро пурыувват кардан ва тараыыц додани чораьои зарурц ва тащийрнопазириро меандешад.
Бонки Миллии ЖТ аз тарафи раёсати он ва Ш=рои бонкц идора карда мешавад. Аъзоёни ш=рои бонкц аз тарафи Президенти ЖТ бо тасдиы намудани фармоньо дар Мажлиси Олц, ба вазифа таъмин ва ё озод карда мешаванд.
Ш=рои Бонки Миллц масъалаьои зеринро баррасц менамояд:
1. Ьисоботи солонаи Бонки Миллиро тайёр намуда, барои тасдиы намудан ба Мажлиси намояндагон бо якжоягии хулосаи аудиторц пешниьод менамояд.
2. Роььои асосии системаи пулии ыарзии ягонаи давлатц ва сиёсати жорц кардани онро пешниьод мекунад.
3. Сметаи харожотьои Бонки Миллц ва ьисобот дар бораи ижроиши онро тасдиы менамояд.
4. Масъалаьои дар сармоягузории ташкилотьои ыарзц ва бонкьои хорижц иштирок намудани Бонки Миллиро ьамчун сармоягузор ьаллу фасл менамояд.
5. Таьлили натижаьои тараыыиёти иытисодц-ижтимоии ЖТ-ро барои м=ьлатьои муайян(1 сол, 3 сол, 5 сол) тайёр менамояд.
Бонки Миллии ЖТ инчунин вазифаьои зеринро ижро мекунад:
1. Дар ЖТ бо якжоягии ьукумати ЖТ сиёсати ягонаи пулию ыарзиро жорц менамояд.
2. Ба таври монополц барориши пульои наыдро таъмин намуда, гардиши онро ташкил мекунад.
3. Зинаи охирин ва баландтарини ыарздиьанда барои ьамаи ташкилотьои ыарзц мебошад. Меъёр ва фоизи системаи ыарздиьиро ба танзим медарорад ва назорат мебарад.
4. Дар ЖТ тартиботи ьисоббаробаркуниро байни бонкьо ва дигар воьидьои соьибкорц муыаррар мекунад.
5. Барои системаьои бонкьои тижоратц ва дигар ташкилотьои ыарзии щайрибонкц, ыоидаю ыонуниятьои гузаронидани амалиётьои бонкц, тартиб додани ьисоботьои бухгалтерц ва молиявиро муыаррар менамояд
6. Ба таври самаранок захираьои тиллоию асъории мамлакатро идора мекунад.
7. Ыурби расмии асъори миллиро нисбати асъори хорижц муайян ва нашр мекунад.
8. Барои бурдани фаъолият ва гузаронидани амалиётьои бонкц ба бонкьои тижоратц ва дигар ташкилотьои щайрибонкц ижозатномаьо медиьад ва дар ьолати ижро накардани меъёрьои муыаррар намудааш ижозатномаьоро бозхонд мекунад.
9. Тартиботи вфаъолият бурдани биржаьои асъорц ва тартиботи хариду фур=ши асъори хорижиро муайян мекунад.
10. Ыощазьои ыимматноки ташкилотьои ыарзиро ба ыайд мегирад.
11. Амалиётьои арзиро ба танзим медарорад ва тартиботи ьисобу китоб бо асъори хорижиро муайян мекунад.
12. Назорати асъориро жорц мекунад.
13. Ьисобу китоби байнибонкиро ташкил ва назорат мекунад.
14. Наышаи баланси пардохти ЖТ-ро тартиб медиьад, барои ьар як квартал ва солона баланси пардохтро тартиб дода нашр мекунад ва барои ба танзим даровардани он чораьои зарурц меандешад.
Бонки Миллц ьамчун Бонки Марказц 3 вазифаро ижро мекунад:
1. батанзимдарорц;
2. назоратц;
3. ахбороти тадыиыотц;
1. Вазифаи батанзимдарорро Бонки Миллц бо роьи миыдори пули дар гардиш бударо ба танзим даровардан ижро мекунад. Ин бо воситаи кам кардан ва ё зиёд кардани барориши пули наыд ё гардиши щайринаыдии пулц, сиёсати кам кардани захираьои ьатмии бонкц, иштирок кардан дар бозори хариду фур=ши ыощазьои ыимматнок ва бо роьи бурдани сиёсати арзц, яъне баланд ё паст кардани ыурби пули миллц нисбат ба асъори хорижц бурда мешавад.
2. Вазифаи назоратии Бонки Миллц бо роьи ба бонкьои тижоратц додани ижозатнома (литсензия), бозхондани он, муыаррар намудани меъёри ьатмии захираи бонкц, муыаррар намудани меъёри сармояи оинномавии бонкьои тижоратц мебошад.
3. Вазифаи ахборотии тадыиыотии Бонки Марказц бо воситаи жамъ намудани ьисоботьои бонкьои тижоратц ва дигар ташкилотьои ыарзии щайрибонкц бо роьи гузаронидани таьлили нишондиьандаьои асосии макроиытисодии мамлакат ва чоп намудани маълумотьои зарурц дар знома ва мажаллаьои махсус ва дар замони иытисоди бозоргонц кушодани сайтьои махсус дар интернет ба амал бароварда мешавад.
Бонки Миллии ЖТ ьуыуы дорад, ки амалиётьои зеринро ижро намояд:
1. Ба м=ьлати на зиёда аз 1 сол ба бонкьои тижоратц, ташкилотьои ыарзии щайрибонкц ыарз диьад, дар ьолати таъминотц будани ыарзьо бо воситаи ыощазьои ыиматнок ва дигар активьо.
2. Ьамаи намуди ыощазьои ыимматнокро хариду фур=ш кунад.
3. Вомьо ва сертификатьои амонатииии худро хариду фур=ш намояд.
4. Ьамаи намуди металльои ыимматбаьоро (тилло, нуыра) ва дигар маводьои ыиматноки арзиро хариду фур=ш кунад.
5. Ьамаи намуди асъори хорижаро ва ьужжатьои пулц бо арзи хорижц ифодаёфтаро хариду фур=ш кунад.
6. Амалиётьои ьисоббаробаркунц, амонатц ва хазинавиро гузаронад. Барои нигоь доштан ва идора кардани ьамаи намуди ыощазьои ыиматнок ва дигар арзишьои ыимматнокро барои нигоь доштан, ыабул кунад.
7. Дар ьолати зарурц ба дигар бонкьо ва ё шахсони ьуыуыию инфиродц барои гирифтани маблащьои пулц кафолат диьад.
8. Дар марзи ЖТ ва дигар бонкьои хорижц ьамаи намуди суратьисобьоро кушояд
Бонки Миллц амалиётьои активц ва пассивии бонкиро мегузаронад.
Ба амалиётьои активии Бонки Миллц иньо дохил мешаванд:
А) амалиётьо оид ба жой ба жоц кардани захираьои моли ыарзии бонк.
Б) додани ыарзьо ба бонкьои тижоратц ва дигар ташкилотьои ыарзии щайрибонкц.
В) харидани ыощазьои ыимматнок аз он жумла вексельо аз бонкьои тижоратц ва давлат.
Г) харидани ыощазьои ыимматноки давлатц.
Ба амалиётьои пассивии Бонки Миллц ё, ки жалб намудани маблащьои молиявии беруна иньо дохил мешаванд:
А) сармояи худии Бонки Миллц.
Б) барориши пульои ыощазин.
В) ьиссагузории бонкьои тижоратц ва маблащьои захираи ьатмии оньо, ки дар Бонки Миллц нигоь дошта мешавад.
Г) фоидаи софи Бонки Миллц.
Д) маблащьои аз бужет воридшуда ва дигар маблащьои аз бонкьои хорижц ва давлатьои хориыц ворид шуда.

Савольои назоратц
1. Моьияти низоми бонкц дар чи зоьир меёбад?
2. Мафьуми «низом» дар чи ифода меёбад?
3. Ба раванди рушди низоми бонкц кадом омильо таъсир мерасонанд?
4. Дар асоси кадом ыонун Бонки миллии Тожикистон фаъолият намуда амалиёт ижро менамояд?
5. Маысад ва вазифаьои Бонки миллии Тожикистонро ба тартиб номбар кунед?
6. Раёсати БМТ – ро кц тавсия ва тасдиы менамояд?
7. Фаъолияти асосии БМТ дар чист?
Танзимкунанда ва назораткунандаи фаъолияти БМТ ки баромад мекунад?
Мавз=и кори мустаыилона.
Марьилаьои асосии низоми бонкии Жумьурии Тожикистон.
Барои истифодаи муваккатии маблагхои пули ё моли каси дигар карзгирандаро зарур аст, ки бо карздиханда муносибатхои муайян баркарор намояд ва азбаски асоси пайдоишу рушди ин муносибатхо гирифтан, истифодаю баргардондани карз аст, дар адабиёти иктисодй онхо муносибатхои кар¬зй ном гирифтаанд.)
Муносибатхои карзй хамкории ду тарафро хангоми шиносшавии карздиханда бо фаъолияти карзгиранда, муайян кардани шартхою бастани шартнома, додани маблаги пули, назорати истифо¬даи максаднок ва дар вакти муайяншуда баргардонидани карзу иловапулиро дар бар мегирад.
Вобаста ба пешравии чамъият ва аз як зина ба зинаи дигар гузаштани он муносибатхои карзй хам ташаккул ёфтаанд. Рушди муносибатхои карзйро ба мархалахои зерин чудо намудан мумкин аст:
-пайдоиши муносибатхои ыарзй.
Муносибатхои карзц дар давраи гузариш аз хочагидории натуралц (табий) ба хочагидории мо¬ли пайдо шудаанд. Ба чамъияти ибтидой муноси-батхои карзие хос буданд, ки дар асоси онхо шахсони алохида ба мухточон моли худро ба карз медоданд ва баъдан хамин мол ё ба ивазаш моли ба он баробарарзиш баргардонида мешуд. Истифодаи молхои алохида чун эквивалента умумй муно¬сибатхои карзиро осонтар гардонд, вале рушди бештари онхо ба давраи пайдоиши пулу пешрафти муносибатхои пули рост меояд. Ба хам рост наомадани давомнокии истехсолу муомилоти молхо, вакти истехсолу вакти фуруши онхо, мавсимй будани истехсолот дар сохахои алохида кисме аз молистехсолкунандагонро мачбур мекард моли худро ба карз диханд, зеро харидорон бо сабабхои гуногун (холо нафурухтани молхои мавсимй ва гайра) пул надоштанд. Дар ин асос, шакли оддии карздихй – карзй тичоратй пайдо шуд.
Таксимоти чамъиятии мехнат ва пайдоиши моликияти шахсй одамонро ба бойю камбагал, дорандаю нодор чудо кард. Муфид будани карздихй боиси пайдо шудани судхурон ва судхурй гардид. Дар аввал шахсони доро ба хамсафони худ гандуму молхои заруриро бо шартхои гарон ба карз медоданд. Худи карзгир ва ё замини у ба сифати гарави карз кабул мешуд. Дар ин заминхо карздодагон сангхоеро мегузоштаанд, ки дар бари онхо номи карздор, маблаги карз, мухлату тартиби баргардонидани он кандакорй шуда буд. Карзгирифтагон хам карзро бармегардонданду хам кисми зиёди хо-силро ба судхурон медоданд.
Пайдоиши пул ва рушди муносибатхои пули боиси гузаштан аз карздихии моли ба карздихии пули гардиду ва азбаски ин тартиби карздихй мусо-идтар буд, судхурй боз хам равнак ёфт. Акнун, карзгирандагон аксаран камбагалон буданд. Дар Юнони кадим (аерхои VII-VI то милод) тамоми мардум аз дороён карздор буданд. Дар ин кишвар «Конунхои дувоздах таблитсахо» кабул шуда буд, ки тартиби додану баргардонидани карзро муайян мекард. Байни карздихандаю карзгиранда шартномаи карзй баста мешуд. «Гушту хун»-и карздор конунан гарави карз буданд. Дар холати барнагардонидани карз карздода дар асоси карори суд метавонист карздорро занчирбанд кунад. Нисбати шахси аз якчанд нафар карздор конун чунин чазоро муа¬йян карда буд: «бигузор карздодагон дар рузи бозо¬ри сеюм (яъне охири хафтаи сеюм – Ш.Р.) онро ба киемхо бурида таксим кунанд» (32,409). Албатта, ин чазо дар амал татбик намегардид, зеро ба ман¬фиати карздодагон набуд. Онхо моликияти карз¬дорро аз худ мекарданд ва ё худи уро ба гуломй фурухта, пули ба даст омадаро байнашон таксим менамуданд.
Зиёдшавии талабот ба карз, фоиданокии ин намуди фаъолият ва зарурати ташкили он дар сатхи баланд боиси пайдоишу рушди аввалин амалиёти бонкй дар Рими кадим (асри III то милод) гардид. Дар аввал одамони алохида ба ивазкунии пулхои дар давлату мавзеъхои гуногун сиккашуда шуруъ намуданд. Баъдан, онхо ба кабулу нигохдории пулхо, интиколи пул аз як чой ба чойи дигар ва карз¬дихй машгул шуданд.
Хамин тавр, дар даврахои кадим баробари пайдоишу рушди муносибатхои карзй намудхои гуногуни карз низ пайдо шуданд. Аммо пешрафти сусти хочагидорию муомилот боиси рушди сусти муносибатхои карзй гардида буд. Кдрздихандагон аслан на ба фаъолияти самараноки карзгиранда, балки ба хар чй тезтар баргардонидани карзу иловамолй ё иловапулии худ хавасманд буданд. Ин амал садди рохи пешрафти иктисодиёту самаранокии истехсолот гардида буд. Бонкхои нав пайдошуда низ асосан фаъолияти судхурона доштанд.
– Пойдоршавии муносибатхои ыарзй Ин мархалаи муносибатхои карзй аерхои X-XIX-ро дар бар мегирад. Хусусиятхои фарккунандаи ин мархала рушди амалиётхои мубодилавй, пайдоиши миёнаравон байни пулдорону карзгиран¬дагон, боз хам тараккй ёфтани карздихии молц, пойдоршавии бонкьову пешрафти бонкдорц, пайдоишу истифодаи васеъи васиыаьо чун воситаи ьисоббаробаркунц мебошад.
– гузариш ба муносибатхои ыарзии танзимшаванда.
Охири асри XIX давраи саршавии вориди муносибатхои карзй ба хама намудхои фаъолияти иктисодист. Акнун истехсолот, муомилот, савдои байналхалкиро бе иштироки карз тасаввур кардан мушкил буд. Сол то сол хачми карзй давлатй меафзуд ва то ба хадде расидааст, ки имруз кишваре нест, ки аз мардумаш ва ё кишвари дигаре карздор набошад.
Ширкатхо, одамони алохида, давлатхо дар як вакт хам карздору хам карзгиранда шуданд. Агар мо харруза мехнат карда ширкат ё муассисаеро карздор кунем, дар баробари он хар руз аз хизмати ширкатхои дигар (масалан, ширкати таъминкунандаи барк, об, гармй ва гайра) истифода карда, карздор мешавем. Охири мох карзашонро (музди мехнатамонро) медиханду карзхоямонро медихем.
Дар баробари пешрафти иктисодиёту зарура¬ти таъмини талаботи муомилоти пули ба пул эмиссияи он аз чониби бонкхои марказй меафзояд. Ягона рохи ба муомилот баромадани ин пулхо ба карз додани онхост. Дар муомилот онхо аз суратхисобхо ба суратхисобхо гузашта, боиси боз хам зиёд шуда¬ни хачми пулу захирахои карзй мешаванд.
Рушди савдои байналхалкй ба ташкили дурусти муносибатхои карзй зич алокаманд шуд. Хиссаи баланди карз дар сармояи истехсолй вобастагии истехсолоту иктисодиётро аз ташкили дурусти муносибатхои карзй боз хам зиёд кард.
Дар натичаи вориду истифодаи кортхои бон¬кй хариду фуруши харруза хусусияти карзиро гирифт. Одамон хар руз бо истифодаи корт пули ху-рок, либос ва харчхои дигарашонро медиханд. Дар охири мох ширкати кортро бароварда (масалан, Mastercard ё Visa) аз хисоби бонкии шахе маблаги дар давоми мох харчкардаи у ва фоизи муайянро мегирад. Агар дар хисоби одамон пул набошад, бонк то маблаги муайян ба онхо карзй кортй (овердрафт) медихад. Масалан, карзй ба воситаи кортхо гирифтаи шахрвандони ИМА дар соли 2005 зиёда аз 13 млрд. долларро ташкил медод.
Пешрафти муносибатхои карзй боиси пайдо¬иши намудхои нави хизматрасонии бонкй, ташкили бонкхои махсусгардонидашуда ба монанди бонк¬хои амонатгузорй, саноатй, содироту воридотй, ипо¬теки ва гайра гардид.
Аз нимаи дуюми асри XX cap карда, бонкхои марказии дунё ба танзими муносибатхои карзц шур=ъ намуданд.


Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *


Уважаемые читатели! Просим вас, оставляя комментарии, уважать друг друга и не злоупотреблять свободой слова.
Администрация сайта будет удалять:
1. Комментарии с грубой и ненормативной лексикой.
2. Оскорбления, угрозы и непристойные высказывания.
3. Высказывания, разжигающие национальную, религиозную и прочую рознь и вражду.
4. Комментарии, содержащие другие нарушения законодательства и прав граждан.
5. Комментарии, рекламирующие и продвигающие другие веб-ресурсы, товары и услуги, а также комментарии, не имеющие отношения к дискуссии.

Пользователи, которые нарушают эти правила грубо или систематически, будут заблокированы.